Merak Feneri
Çocuk 3x3 bir tabloya bakar; bir kutu boştur. Satırlardaki ve sütunlardaki kuralları (her satırda her renkten bir tane, adet ya da boyun adım adım artması, dönmenin aynı adımla ilerlemesi gibi) bulur ve boş kutuya gelecek şekli 4 şıktan seçer. BİLSEM çalışmalarında en çok vurgulanan soru türlerinden biridir.
Ne çalıştırır?
Satır ve sütundaki kuralları birlikte görüp eksik kutuyu bulmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 1. şık
- Her sütunda şekil aynı: 1. sütun kalp, 2. sütun ok, 3. sütun altıgen.
- Her satırda sayı aynı: üst satır 4'er, orta satır 3'er, alt satır 1'er.
- Boş kutu 3. sütunda ve alt satırda: 1 tane altıgen (1. şık). 3. şık altıgen ama 2 tane; 2. şık kalp.
Doğru cevap: 4. şık
- Her satırda dolgu aynı: üst ve alt satır dolu, orta satır içi boş karolar.
- Her satırda karoların içi üç türlü: boş, kalpli, üçgenli; her biri bir kez.
- Orta satırda boş ve kalpli var, eksik olan üçgenli: içi boş karo içinde sarı üçgen (4. şık).
- 1. şıkta üçgen doğru ama karo dolu; orta satıra uymaz.
Doğru cevap: 2. şık
- Her satırda ok, çeyrek daire ve lolipop birer kez var; orta satırda eksik olan ok.
- Satırda soldan sağa her şekil öncekinden çeyrek tur fazla dönmüş. Orta satır 270° → ? → 90°, yani ok 0°'da: yukarı bakar.
- Orta sütundaki şekillerin içi boş, ok da içi boş olur (2. şık). 3. şık sağa bakıyor, 1. şık dolu.
Doğru cevap: 1. şık
- Her satırda üçgen, ok, yarım daire ve mavi, yeşil, kırmızı birer kez var; orta satırda eksik olanlar üçgen ve yeşil.
- Her satırda soldan sağa şekil saat yönünün tersine çeyrek tur dönüyor: orta satır 0°, 270°, ? → 180°; üçgen aşağı bakar.
- Son sütunda bütün şekillerin içi boş. Cevap içi boş, aşağı bakan yeşil üçgen (1. şık). 3. şık dolu; 2. ve 4. şık ok.
- Kesikli çerçeveli ? kutusu
- Bulunacak boş yer.
- Sarı şeritler (çözümde)
- Boş kutunun satırı ve sütunu: kural bu satır ve sütundan okunur.
Nasıl çözülür?
- Bir satıra bak: üç şekil arasında ne değişiyor, ne aynı kalıyor?
- Sonra bir sütuna bak. Kural satırda mı, sütunda mı, yoksa ikisinde de mi var?
- Her özelliği ayrı incele: renk, şekil, dolu/boş, boy, adet, yön. Her biri başka bir kuralı izleyebilir.
- 'Her satırda her renkten bir tane' gibi kurallarda boş kutudaki özelliği o satırda ve sütunda eksik kalan değerden bul. Adım adım artan özelliklerde bir sonraki adımı bul.
- Bulduğun özellikleri bir araya getir, şıklarda hepsini taşıyan tek şekli seç.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | Tek kural: 'her satırda her renkten (ya da şekilden) bir tane'. Tablo hep 3x3, boş kutu sağ altta. |
| 2 | Satırda ve sütunda sabit iki kural (renk, şekil, dolu/boş ya da adet). Boş kutu sağ altta. |
| 3 | İki kural (satırda/sütunda sabit ya da 'her satırda her değerden bir'); boş kutu herhangi bir yerde, boy kuralı da gelir. |
| 4 | İki kural; iç şekil kuralı da vardır ve her soruda en az bir kural sabit değildir (düşünme ister). |
| 5 | Üç kural: adet ya da boyun adım adım ilerlemesi dahil; en az ikisi düşünme isteyen kural. |
| 6 | Üç kural: şekillerin yönü (çeyrek tur adımlarla) de değişir; en az biri düşünme isteyen kural. |
| 7 | Üç kural, dönen yön kuralı dahil; en az ikisi düşünme isteyen kural. |
| 8 | Üç kural, biri hep yön (boy kuralı da gelebilir); en az ikisi düşünme isteyen kural. |
| 9 | Üç kuralın üçü de düşünme isteyen kural (her satırda her değerden bir ya da adım adım ilerleme); biri yön. |
| 10 | DÖRT kural: yön dahil; en az üçü düşünme isteyen kural. |
| 11 · uzman | Uzman: BEŞ özellik birlikte (şekil, renk, dolu/boş, boy, yön); en az üçü düşünme isteyen kural. |
| 12 · uzman | Uzman: beş özellik; en az dördü düşünme isteyen kural (yalnız dolu/boş satırda ya da sütunda sabit kalabilir). |
Sık düşülen tuzaklar
Çocuk tablodaki bir kuralı bulur ve yalnız ona göre şekil seçer. Aynı özelliğin tabloda görünen başka bir değerini seçmiş olabilir; öbür kuralları denetlememiştir.
Adım adım ilerleyen özellikte (adet, boy, yön) çocuk bir adım geride ya da bir adım ileride kalır; örneğin 1, 2, ? satırında 2 ya da 4 seçer.
Şekil, renk ve boy doğru ama yön yanlış: çocuk yönün her satırda aynı adımla ilerlediğini görmez ve çeyrek tur, yarım tur ya da aynalı hâlini seçer.
Çocuk tabloda zaten görünen değerlerin başka bir birleşimini seçer; doğru şıkla yalnız bir ya da iki özelliği farklıdır ve hepsini kontrol etmeden seçmesi kolaydır.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Bu satırdaki üç şekilde neler aynı, neler farklı?
- Aynı özelliğe bu sütunda bak: değişiyor mu, aynı mı kalıyor?
- Şeklin yönüne bak: soldan sağa giderken ne kadar dönüyor?
- Bulduğun özelliklerin hepsi seçtiğin şıkta var mı? Birini atlamış olabilir misin?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Oyunda yanlış cevaptan sonra boş kutunun satırı, sonra sütunu parlar; kural simgesi satır boyunca, sonra sütun boyunca kayar ve doğru şekil boş kutuya oturur. Ses: "Her satırda ve her sütunda kural aynı."
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden başlar. 2x2 tablo yoktur: en kolay seviye bile 3x3'tür. 1-2. seviyelerde yalnız bir ya da iki kolay kural vardır. 3-4'te boş kutu her yerde olabilir; 5. seviyede üç kural ve adım adım ilerleme, 6. seviyede yön (çeyrek tur) gelir. 7. seviyeden sonrası dönmeyi birden fazla düşünme isteyen kuralla birlikte ister, 7 yaşı bile zorlayabilir (10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlayacak şekilde tasarlandı). Uzman seviyeler (11-12) yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğunu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
Matris, resmî yedi kategoriden biridir ve tablet sınavında en çok vurgulanan türlerden biri olarak geçer.
Bekçinin hikâyesi
Benek, Bahçe Adası'nın uğur böceği bekçisidir. Bahçe dokuz kare tarhtan oluşur; her sırada ve her sütunda çiçekler belli bir düzenle açar.
Fırıldak tarhların üstünden geçerken çiçekleri karıştırdı ve bir tarhın çiçeklerini savurdu. O tarh boş kaldı.
İki yanakta üçer küçük siyah benek ve kırmızı birer daire; yüz boyası. Benek bir uğur böceğidir; tarhları satır satır dolaşırken benek benek bakar.
Yuva: Yüz · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Kare kare çiçek tarhları, laleler ve kelebekler. Uzak manzara tepeler; ikinci renk pembe.
