Merak Feneri
Çocuk 4 kartı inceler, ortak kuralı bulur ve kuralı bozan TEK karta dokunur (şık yoktur, kartın kendisi cevaptır). Kural sayı, ikiz, renk eşi, simetri, yön gibi çok farklı olabilir. Bu adada çocuk 'en farklı görüneni' değil, kurala uymayanı bulmayı çalışır.
Ne çalıştırır?
Ortak kuralı fark edip kuralı bozan tek öğeyi ayırmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 1. şık
- Kutulardaki şekilleri say: 4, 3, 3, 3.
- 1. kutuda 4 artı var, öbür üçünde 3'er şekil; farklı olan 1. kutu.
- Renk ya da şekil türü ipucu değil: yıldızlar da daireler de 3'er tane, fark sayıda.
Doğru cevap: 3. şık
- Her kutuda büyük bir şekil ve küçük şekiller var. 1, 2 ve 4. kutuda küçük şeklin biri büyük şeklin içinde, biri dışında.
- 3. kutuda iki küçük kare de altıgenin dışında; içeride hiçbiri yok. Farklı olan bu (3. kutu).
Doğru cevap: 1. şık
- Her kutuda iki şekil var; 2, 3 ve 4. kutuda ikisi aynı renkte (mor-mor, mavi-mavi, yeşil-yeşil).
- 1. kutuda üçgen turuncu, yarım daire mor: renkler farklı, ayrılan bu kutu.
- Dolu ya da boş olmak ayırt etmiyor; her kutuda iki farklı şekil türü var zaten.
Doğru cevap: 1. şık
- Her kutuda aynı şeklin büyüğü ve küçüğü var.
- 2, 3 ve 4. kutuda büyük olan solda, küçük olan sağda; 1. kutuda küçük üçgen solda, büyük sağda.
- Farklı olan 1. kutu: büyük-küçük sırası ters.
- Kesikli turuncu çerçeve (çözümde)
- Kurala uymayan, farklı olan kutu.
- Yeşil çerçeveler (çözümde)
- Aynı kurala uyan kutular.
- Özellik rozetleri (çözümde)
- Damla: renk · yarısı dolu daire: dolu/boş · çapraz çift ok: boy · dönen ok: dönüş · ters çevirme simgesi: ayna · nokta ızgarası: sayı · küçük şekiller: şekil türü · halka: içteki şekil · dört yönlü ok: konum. Rozet, o soruda kuralı taşıyan özelliği gösterir.
Nasıl çözülür?
- Dört kartın hepsine tek tek bak ve neleri aynı olduğunu bul: kaç tane şekil var, hangi renkte, hangi yöne bakıyor?
- Üçünde doğru olan ama dördüncüde bozulan şeyi ara. Bu ortak kural.
- Kural bulmadan 'en farklı görünen' karta dokunma: kural dışı olan çoğu zaman en farklı görünen değildir.
- Karttaki parçaları say, renklerini eşle, yönlerine bak. Bir kartta kuralı tutan ve tutmayan parçaları ayır.
- Seçtiğin kart için 'öteki üçü gibi mi?' diye kontrol et.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | Tek belirgin kural: 'hepsinde 2 tane, birinde 3' ya da 'her kartta iki ikiz var, birinde yok'. |
| 2 | Renk eşi (iki şekil aynı renkte) ve büyük-küçük sırası gelir; dolu/boş farkları dikkat dağıtır. |
| 3 | Küçük şeklin büyüğün içinde olması, iç ve dış şeklin aynı olması, renk eşi, yalnız renk farkıyla bozulan ikiz. |
| 4 | Dağınık parçaları sayma, simetri, iç-dış, yan yana büyük-küçük sırası. |
| 5 | Renk ile şeklin eşleşmesi gelir (örneğin üçgenler hep aynı renkte); iç şekil, parça sayma ve iç-dış de sürer. |
| 6 | Yön (biri başka yöne bakar) ve iki kural birlikte (renk ve yön) gelir. |
| 7 | Dağınık parçaları sayarken yüzeysel benzerlik tuzağı; yön, iki kural, renk-şekil eşleşmesi. |
| 8 | İki özellik birlikte: renk ve yön, şekil ve renk eşleşmesi, sayı ve tür (2+2 yerine 3+1). |
| 9 | Kural konum VE yönle birlikte bozulur (büyük şekil hep aynı yanda ve ikisi aynı yöne bakar); kartlar renge göre ikişerli gruplanıp yanıltır. |
| 10 | Üç özellik: kartta üç şekil aynı renkte, aynı yönde ve aynı dolgudadır, bozan yalnız yön. Dört parçalı eşleşme, denge, konum ve yön de gelir. |
| 11 · uzman | Uzman: iki kural ailesinde kartta dört yönlü şekil vardır (biri başka yöne bakar); kart başına ortalama 3,5 parça. |
| 12 · uzman | Uzman: 11. seviye; her kartta dört parça (iki parçalı konum ve yön ailesi çıkar). |
Sık düşülen tuzaklar
Çocuk 'en farklı görünen' kartı seçer. 7. seviyeden itibaren sayma ve denge sorularında kurala UYAN bir kart şekli ve rengiyle tek başına kalır; kural dışı kart ise şeklini bir kartla, rengini başka bir kartla paylaşır.
Çocuk yalnız bir özelliğe (renk, şekil ya da dolu/boş) bakar. Kartlarda kuralla ilgisi olmayan dolu/boş, büyük/küçük farkları ve renkler dağınık biçimde bulunur; bunlar dikkati kuraldan uzaklaştırır.
9. seviyeden itibaren kartlar renge göre ikişerli gruplanır. Çocuk 'iki kırmızı, iki mavi' gibi bir düzen görüp asıl kuralı (sayı ya da yön) kaçırabilir.
İki kuralın birlikte arandığı sorularda (renk ve yön gibi) kural dışı kart bunlardan yalnız birini bozar, öbürünü tutar. Çocuk tutulan kurala bakıp kartı 'uyuyor' sanır.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Her kartta kaç şekil var? Her birinde saymayı dene.
- Üç kartta aynı olan ama dördüncüsünde farklı olan ne? Renk, yön ya da şekil sayısı olabilir.
- En farklı görünen kart mı kuralı bozuyor, yoksa sadece farklı mı görünüyor? Diğer üçüyle kural tutuyor mu kontrol et.
- Kartlardaki şekillerin hepsi aynı yöne mi bakıyor? Hangisi başka yöne bakıyor?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Oyunda yanlış cevaptan sonra ortak özellik her kartta aynı anda halkayla vurgulanır, kuralı bozan kart zıplar ve turuncu kesikli halka alır. Ses: "Bunların hepsi birbirine benziyor, bir tanesi farklı."
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden başlar. 1-3. seviyelerde kural sayma, ikiz ve renk eşi gibi tek ve görünür bir ilişkidir. 5. seviyede renk ile şeklin eşleşmesi, 6. seviyede yön ve iki kural gelir; 7. seviyeden itibaren 'en farklı görüneni seç' kestirmesi çalışmaz. 10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlayacak şekilde tasarlandı. Uzman seviyeler (11-12) yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğunu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
"Hangisi grup dışı kalır" türü, incelediğimiz örnek 10 kaynağın 6'sında geçer.
Bekçinin hikâyesi
Fındık, Sepet Adası'nın sincap bekçisidir. Kumsaldaki her şeyi sepetlere ayırır: birbirine benzeyenler aynı sepete girer.
Fırıldak sepetlerin üstünden esince her sepete uymayan bir kart karıştı. Dört karttan üçü birbirine benziyor, biri benzemiyor.
Arkadan yukarı kıvrılan, kabarık, turuncu-kahve bir sincap kuyruğu. Fındık bir sincaptır; kuyruğunu veren bekçi, çocuğu sepet ayırma işine ortak eder.
Yuva: Sırt · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Sarı kumsal, sepetler, kabuklar ve güneş. Uzak manzara kumullar; ikinci renk mavi.
