Merak Feneri
Çocuk şekillerden oluşan bir diziye bakar, dizinin kuralını bulur ve soru işaretinin yerine gelecek şekli 4 şıktan seçer. Kural bazen tek bir özelliğin tekrarı, bazen birkaç özelliğin (şekil, renk, dolu/boş, boy, adet, dönüş) farklı hızlarda değişmesidir. Dizi tamamlama, sınav örneklerinde en sık görülen soru türüdür.
Ne çalıştırır?
Tekrar eden bir düzeni fark etmeyi ve sıradakini tahmin etmeyi çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 4. şık
- Yıldızlar üçlü gruplar hâlinde tekrar ediyor: turuncu dolu, mor içi boş, mavi dolu.
- 6. kutuda ikinci grup mavi dolu yıldızla bitti; soru işareti yeni grubun başı, yani turuncu dolu yıldız (4. şık).
- 3. şık rengi doğru ama içi boş; dolgu da sırayı izler (turuncu yıldız hep dolu).
Doğru cevap: 4. şık
- İki ayrı kural var: dolgu her kutuda değişiyor (dolu, boş, dolu, boş…).
- Ok sayısı 1, 4, 3 diye üçlü tekrar ediyor; 7. kutu yine 1 ok olur.
- 6. kutu boştu, sıradaki dolu olmalı: cevap tek dolu ok (4. şık).
- 1. şıkta sayı doğru ama ok içi boş; 3. şık dolu ama 3 ok; 2. şık son kutunun kopyası.
Doğru cevap: 3. şık
- Renk ve boy ikili gidiyor: küçük mavi, büyük yeşil, küçük mavi…; 7. kutu küçük mavi bayrak.
- Bayrağın yönü üçlü tekrar ediyor: iki kutu aynı yöne bakıyor, üçüncüde aynadaki gibi ters dönüyor. 7. kutu yeni üçlünün ilki, 1. ve 4. kutudaki gibi bakar.
- Doğru şık 3. 1. şık 2. kutunun kopyası (büyük yeşil); 4. şık mavi ama büyük ve başka yöne dönmüş.
Doğru cevap: 4. şık
- Lolipop şekli her adımda saat yönünde çeyrek tur dönüyor (90°, 180°, 270°, 0°, 90°); sıradaki 180°, yani 2. kutudaki duruş.
- Dolgu boş-dolu diye değişiyor: 5. kutu boş, soru işareti dolu.
- Boy üçlü tekrar ediyor: küçük, büyük, büyük; 6. kutu büyük. Cevap büyük, dolu, 180° dönmüş lolipop (4. şık).
- 3. şık doğru yöne dönmüş ama küçük ve içi boş; 1. şık son kutunun aynısı.
- Satır sonundaki ok (→)
- Dizi alt satırda devam ediyor; kutular soldan sağa, yukarıdan aşağı okunur.
- Kesikli çerçeveli ? kutusu
- Bulunacak boş yer.
- Renkli ayraçlar (çözümde)
- Kutuların altındaki her ayraç, bir özelliğin tekrar eden grubunu gösterir; ayracın ortasındaki simge hangi özellik olduğunu söyler.
- Özellik rozetleri (çözümde)
- Damla: renk · yarısı dolu daire: dolu/boş · çapraz çift ok: boy · dönen ok: dönüş · ters çevirme simgesi: ayna · nokta ızgarası: sayı · küçük şekiller: şekil türü · halka: içteki şekil · dört yönlü ok: konum. Rozet, o soruda kuralı taşıyan özelliği gösterir.
Nasıl çözülür?
- Dizinin başından sonuna bakıp aynı sırayla tekrar eden grubu bul: hangi şekiller art arda geri geliyor?
- Önce tek bir özelliğe bak: sadece şekle, sonra sadece renge, sonra dolu/boş ve boya. Her biri kendi hızında tekrar edebilir.
- Şekiller dönüyorsa her adımda ne kadar döndüğünü ve hangi yöne döndüğünü izle.
- Soru işaretinin yerine gelecek şeklin her özelliğini ayrı ayrı bul, sonra şıkları tek tek bununla karşılaştır.
- Boşluk dizinin ortasındaysa iki yanındaki şekillere bak ve kuralı hem soldan hem sağdan kontrol et.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | İki özellik (şekil ve renk) birlikte, iki şekil sırayla tekrar eder (ABAB). Boşluk dizinin sonunda. |
| 2 | Üç şekil sırayla tekrar eder (ABCABC); şekil, renk, dolu/boş ya da büyük/küçük değişir. Boşluk sonda. |
| 3 | İki özellik birlikte tekrar eder; adet ve boy sırası da gelir. Boşluk dizinin herhangi bir yerinde olabilir. |
| 4 | İki özellik FARKLI hızda tekrar eder (biri ikişer, biri üçer adımda); iç şekil de gelir. Boşluk sonda. |
| 5 | Şekil her adımda çeyrek tur döner, buna bir özellik daha eklenir. Boşluk sonda. |
| 6 | 5. seviyedeki dönen şekil ve ek özellik; boşluk dizinin herhangi bir yerinde olabilir. |
| 7 | Üç kural birlikte: dönme ya da ayna ve iki özellik. Boşluk sonda. |
| 8 | 7. seviyedeki üç kural; boşluk dizinin herhangi bir yerinde olabilir. |
| 9 | Üç kural: dönme ya da ayna ve iki özellik FARKLI hızda tekrar eder. Boşluk sonda. |
| 10 | Üç kural: şekil her adımda döner (ayna yok), iki özellik farklı hızda tekrar eder. Boşluk herhangi bir yerde, dizi 8 hücreye kadar uzar. |
| 11 · uzman | Uzman: şekil döner ve üç özellik daha tekrar eder; dört özellik birlikte değişir. Boşluk sonda. |
| 12 · uzman | Uzman: 11. seviyedeki dört özellik; boşluk dizinin herhangi bir yerinde olabilir. |
Sık düşülen tuzaklar
Çocuk yalnız şekle ya da yalnız renge bakar. Doğru şekille aynı şekilde ama yanlış renkte (ya da tersi) bir şık seçer; dizide birkaç özelliğin birlikte değiştiğini fark etmemiştir.
Çocuk kuralın bir kısmını uygular. Örneğin şekil ve rengi doğru bulur ama dönmeyi unutur ya da boşluğun komşusundan bir özelliği olduğu gibi alır.
Çocuk ilerlemeyi bir adım ileri götürür. Dönen şekilde boşluğun bir sonraki yönünü, yani 'bir adım fazla' dönmüş hâlini seçer.
Şekil doğru ama yön yanlış: çocuk çeyrek tur, yarım tur ya da aynalanmış hâliyle karıştırır. Dönen şekillerde (5. seviyeden itibaren) en sık yapılan hatadır.
Çocuk doğruya çok benzeyen, yalnız bir iki özelliği farklı şıkkı seçer. Dizide görünen değerlerin başka bir birleşimidir; dikkatle bakmadan seçince cazip görünür.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Dizide hangi şekil kendini tekrar ediyor? Nereden nereye kadar bir grup say.
- Sadece renklere bak, şekilleri unut: renkler hangi sırayla gidiyor? Şimdi sadece şekillere bak.
- Şekil bir adımda ne kadar dönüyor? Parmağınla dönüşü takip et.
- Her şıkta renk, şekil, dolu/boş ve yön doğru mu, ayrı ayrı kontrol eder misin?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Oyunda yanlış cevaptan sonra hücreler sırayla parlar, tekrar eden grup çerçevelenir (farklı hızlarda dönen özellikler kendi ayracıyla gösterilir); dönmede bir simge hücreden hücreye zıplar ve doğru şekil boşluğa oturur. Ses: tekrar kuralında "Şekiller hep aynı sırayla tekrar ediyor.", dönme ya da artış kuralında "Her adımda aynı şey değişiyor."
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden başlar. 1-3. seviyeler tekrar eden basit gruplardır. 4. seviyede iki özellik farklı hızda gider; 5. seviyede şekil dönmeye başlar. 7. seviyeden sonrası üç kuralı birlikte izlemeyi ister, 7 yaşı bile zorlayabilir (10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlayacak şekilde tasarlandı). Uzman seviyeler (11-12) yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğunu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
Dizi tamamlama, sınav örneklerinde en sık görülen tiptir (incelediğimiz örnek 10 kaynağın 9'unda geçer). Sayı dizisi ailesine yakındır; burada şekillerle sorulur.
Bekçinin hikâyesi
Şerit, Ritim Adası'nın zebra bekçisidir. Adada dalgalar hep aynı sırayla vurur, kayalardaki şekiller de hep aynı sırayla dizilir.
Fırıldak kayaların üstünden hızlı hızlı esince dizilerden bir şekil uçup gitti. Dizinin içinde boş bir yer kaldı.
İri yuvarlak boncuklar kırmızı-sarı-mavi sırasıyla tekrar eden bir kolye. Şerit her şeyi sırayla yapar; boncukların tekrar eden sırası bir örüntüdür.
Yuva: Boyun · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Kırmızı kayalar, hep aynı sırayla vuran dalgalar ve davullar. Uzak manzara deniz; ikinci renk sarı.
