Merak Feneri
Çarşı Adası'nda çocuk iki resim arasındaki bağı (inek ve buzağı) görür ve aynı bağı yeni bir resme uygular (tavuk ve ?). Bağlar yavru, yuva, yem, araç ve meslek, birlikte kullanılan, giysi, bütün ve parça, kaynak gibi günlük ilişkilerdir. Çocuk kelimelerle değil resimlerle çalışır.
Ne çalıştırır?
İki resim arasındaki anlam bağını görüp aynı bağı başka resme uygulamayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 2. şık
- Bağ: karınca karınca yuvasında yaşar (hayvan → evi).
- Kuşun evi yuva (2. şık).
- Kovan (arının evi) ve kulübe (köpeğin evi) de ev ama kuşun değil.
Doğru cevap: 4. şık
- Bağ: kuş solucan yer (hayvan → yediği şey).
- Kedi balık yer: 4. şık.
- Yavru kedi (3. şık) kediyle ilgili ama onun yediği şey değil; kurbağa ve köpek de yiyecek değil.
Doğru cevap: 3. şık
- Bağ: inek ahırda yaşar (hayvan → evi).
- Örümceğin evi ağıdır (3. şık).
- Yuva, karınca yuvası ve kümes de hayvan evleri ama örümceğin değil.
Doğru cevap: 1. şık
- Bağ: çatal ile bıçak birlikte kullanılır (ikili takım).
- Çekiçle birlikte kullanılan çivi (1. şık).
- Marangoz (4. şık) çekiçle ilgili ama onu kullanan kişi; anahtar ve fincan da çekiçle takım olmaz.
- Gri ok (→)
- Üstteki iki resim arasındaki bağ; aynı bağ alttaki resme uygulanır.
- Bağ simgesi (çözümde)
- Ev: "yaşadığı yer" · elma: "yediği şey" · iki halka: "birlikte kullanılır".
- Ahırın kapısındaki X
- Ahır kapısının çapraz tahtası; işaret değil, resmin parçası.
Nasıl çözülür?
- Önce üstteki iki resme bakın: biri ötekiyle nasıl bağlı? (örneğin inek ve yavrusu)
- Bağı kendi cümlenizle söyleyin: "Buzağı ineğin yavrusu."
- Alttaki resimde aynı cümleyi deneyin: "Civciv tavuğun yavrusu."
- Şıkların her birine aynı cümleyi sorun; yalnız biri uyar. Alttaki resimle ilgili olan her şık doğru değildir.
- Yön önemlidir: bazı sorularda bağ tersine kurulur (buzağı ve inek ise kuzu ve koyun).
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | Yalnız yavru bağı (inek ve buzağı gibi); 3 şık, üçü de yavrudur. |
| 2 | Yalnız yuva bağı (arı ve kovan gibi); 3 şık, hepsi yuvadır. |
| 3 | Yavru, yuva ve yem bağları; 4 şık; biri doğru, biri aynı türden başka cevap, biri alttaki resimle başka bağla ilgilidir. |
| 4 | Meslek ve araç bağı da gelir (kepçe ve aşçı gibi); 4 şık. |
| 5 | Birlikte kullanılanlar (çatal ve bıçak) ile hava ve giysi (yağmur ve yağmurluk) bağları da karışır. |
| 6 | Sekiz bağın hepsi karışık gelir: yavru, yuva, yem, araç, birlikte, giysi, bütün ve parça, kaynak. |
| 7 | İnce ayrım: yanlış şıklardan biri hem doğruyla aynı türdendir hem de alttaki resimle aynı temadandır. |
| 8 | Bağ bazı sorularda ters yöne döner (yaklaşık üçte biri); ters yön tuzağı olan bir şık gelebilir (süt sorusunda peynir gibi). |
| 9 | Ters yön yaklaşık yarı yarıya; üstteki ve alttaki resimler farklı dünyalardan; alttaki resimle başka bağı olan iki şık vardır. |
| 10 | Ters yön, ince ayrım ve ters yön tuzağı birlikte; üstteki ve alttaki resimler farklı dünyalardan. |
| 11 · uzman | Uzman: Yalnız soyut bağlar (kaynak, birlikte kullanılan, parça, giysi, yem); ters yön tuzağı zorunludur; alttaki resimle başka bağı olan iki şık vardır. |
| 12 · uzman | Uzman: Kaynak, parça, birlikte kullanılan ve giysi bağları; ince ayrım, ters yön tuzağı ve farklı dünyalardan resimler birlikte. |
Sık düşülen tuzaklar
Şık doğru cevapla aynı türdendir (örneğin başka bir yavru) ama alttaki resimle bu bağda değildir. Çocuk "yavru" fikrine bakıp hangi hayvanın yavrusu olduğunu unutur.
Şıkkın alttaki resimle gerçek ama başka bir bağı vardır (inek sorusunda ahır). Çocuk iki resim arasında bir ilişki bulduğu için doğru sanır.
Aynı bağ vardır ama yön tersine döner (süt sorusunda peynir gibi). Çocuk "kimden kime" olduğunu kontrol etmez.
Şık alttaki resimle aynı konudan gelir (çiftlik, mutfak) ama sorulan bağla ilgisi yoktur. Çocuk aynı yerde görülmesine bakar.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Üstteki iki resim birbirine nasıl bağlı? Bunu bir cümleyle söyler misin?
- Aynı cümleyi alttaki resimle kurabilir misin?
- Bu şık alttaki resimle ilgili ama aynı bağla mı ilgili?
- Cümleyi tersinden kursan (kimin kimi olduğunu değiştirsen) yine doğru olur mu?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Üstteki iki resim arasında bir ok ve ilişkiyi gösteren küçük bir simge çıkar. Aynı ok alttaki resme kayar ve doğru şıkta aynı simgeyle buluşur. Yanlış şıkta alttaki resimle başka simgeli (ya da kesikli) bir ok çıkar: bu da ilgili ama bağ farklıdır.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden, 3. sınıf 6. seviyeden, 4. sınıf ve üstü 8. seviyeden başlar. Tasarım hedefi: 1. seviye yaklaşık 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzeydir; 10. seviye üstün yetenekli bir 7 yaşını zorlar. 11-12. uzman seviyeler yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğu seçince açılır. Kavramlar 6 yaşın tanıdığı günlük şeylerdir. 8. seviyeden itibaren yön ters dönebilir; 9. seviyeden itibaren üstteki ve alttaki resimler farklı konulardan seçilir, bunlar bu adada belirgin zorlaşma noktalarıdır.
Sınavlarda karşılığı
Sözel ya da resimli benzetişim (A : B :: C : ?) incelediğimiz örnek 10 kaynağın 8'inde geçer; meslek-alet gibi alt türleri vardır (katalog 1.1, 1.14).
Bekçinin hikâyesi
Laflı, Çarşı Adası'nın papağan bekçisidir. Çarşıda her şeyin neyle ilgili olduğunu bilir: fırça ressamın, kemik köpeğin.
Fırıldak tezgâhların arasında dönünce eşler birbirinden ayrıldı. Hangi şeyin neyle birlikte olduğu karıştı.
Yana yatık, yumuşak, kırmızı bir bere ve tepesinde küçük bir sap. Laflı her şeyin neyle ilgili olduğunu bilir: fırça ressamın, bere de ressamındır.
Yuva: Baş · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Tezgâhlar, tentelendirilmiş dükkânlar ve sepetler. Uzak manzara tepeler; ikinci renk turuncu.
