Merak Feneri
Çocuk teraziler üzerinden ağırlık karşılaştırır: en ağır nesneyi bulur, boş kefeyi dengeleyecek nesneyi seçer ya da soru işaretli kefeye kaç tane gerektiğini bulur. Aynı şekil ve aynı renk aynı ağırlıktadır; ağırlıklar gizlidir, yalnız teraziler verilir.
Ne çalıştırır?
Nesneler arasındaki ağırlık ilişkisini mantıkla çıkarmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 3. şık
- 1. terazide sağ kefe (karo) aşağıda: karo daireden ağır.
- 2. terazide 3 kalp 2 daireyle dengede: bir kalp bir daireden hafif.
- Sıralama karo > daire > kalp; en ağır karo (3. şık). Daire kalpten ağır ama karodan hafif.
Doğru cevap: 3. şık
- 1. terazi: 2 kalp = 1 yıldız.
- Soru terazisinde yıldız + kalp var; yıldızın yerine 2 kalp koy: 2 + 1 = 3 kalp (3. şık).
- 1. şık 4 kalp (bir fazla); 4. şık yıldız + 3 kalp, yıldızı ayrıca sayıp fazla ağır kalıyor.
Doğru cevap: 1. şık
- 1. terazi: karo = 3 daire + 1 üçgen. 2. terazi: 2 daire = 1 üçgen.
- Karonun yanındaki 3 dairenin 2'si 1 üçgen eder: karo = 1 daire + 2 üçgen (1. şık).
- 2. şık 3 üçgen + 1 daire (bir üçgen fazla), 3. şık 2 üçgen (bir daire eksik), 4. şık bir daire fazla.
Doğru cevap: 3. şık
- 1. terazi: 2 karo = 1 yıldız + 3 üçgen. 3. terazi: 2 daire = 1 karo + 2 yıldız + 1 üçgen. 2. terazide daire ve 3 yıldızın olduğu kefe aşağı iniyor.
- Sayı vererek dene: üçgen 1, yıldız 3 olursa 1. teraziden karo 3, 3. teraziden daire 5 çıkar; 2. terazi de doğru yana iner.
- Çözüm görselindeki küçük teraziler daireyi öbür üç nesneyle tek tek tartar: her birinde daire ağır basar. En ağır daire (3. şık); karo ağır görünse de daireden hafiftir.
- Eğik terazi
- Aşağı inen kefe daha ağır.
- ? işaretli kefe
- Dengelemek için bulunacak yük.
- = işareti ve aşağı ok (çözümde)
- Denge ve ağır basan taraf.
- Küçük teraziler (çözümde)
- En ağır nesnenin öbürleriyle tek tek karşılaştırılması.
Nasıl çözülür?
- Önce kuralı hatırla: ağır olan taraf aşağı iner, eşitse terazi düz durur; aynı şekil ve renk aynı ağırlıktadır.
- Her terazide hangi nesnenin hangisinden ağır olduğunu (ya da eşit olduğunu) not et.
- En ağır sorusunda: bir nesneyi öbürleriyle tek tek karşılaştır; hepsinden ağır çıkan en ağırdır.
- Boş kefe ve kaç tane sorularında: dengeli terazide bir kefedeki nesnenin yerine öbür kefedekini koy, terazi hâlâ dengede kalır.
- Bulduğun cevabı soru kefesine koyduğunu düşün: terazi düz durmalı.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | En ağır nesneyi bulma: tek eğik terazide ağır kefede tek nesne vardır (ya da iki terazide aynı nesne iki kez ağır tarafta); 3 şık. |
| 2 | En ağır nesne, iki adım: eğik bir terazi ile dengeli bir terazi birlikte okunur; ya da en ağır nesne kalabalığa karşı yukarıda kalan kefededir; 3 şık. |
| 3 | Adet bulma: bir nesnenin kaç tane küçük nesneye eşit olduğu verilir; iki ya da üç tanesi (ya da yarısı) sorulur. |
| 4 | Soru kefesinde iki nesne var, tek denge verilir; boş kefeye gelecek nesne grubu seçilir. |
| 5 | Zincir: A = birkaç B ve B = birkaç C verilir; A kaç C eder (cevaplar 2, 3, 4, 6, 8, 9). |
| 6 | En ağır nesne, üç terazi (en az biri dengeli), dört nesne türü; terazilerdeki çiftler zincirleme okunur. |
| 7 | Zincir kurup boş kefeye gelecek karışık nesne grubunu seçme. |
| 8 | Soru kefesinde iki farklı nesne var, iki denge verilir: bu kefe kaç tane küçük nesneye eşit (5-9 adet). |
| 9 | Zor denge bulmacaları: ya teraziler birleştirilmeden çıkmayan en ağır nesne (bir kefede dört nesne), ya da iki adımlı boş kefe sorusu (soru kefesinde iki nesne). |
| 10 | Zor denge: dört nesne türü; ya en ağır nesne, ya da iki dengeyi art arda kullanıp boş kefeyi doldurma ya da adet bulma. |
| 11 · uzman | Uzman: en ağır nesne her soruda kalabalığa karşı yukarı kalkan kefededir; dolum sorularında dört tür ve soru kefesinde iki farklı nesne. |
| 12 · uzman | Uzman: en ağır nesne sorularında en az iki kefe dört nesnelidir; dolum sorularında soru kefesinde üç nesne var, cevap karışık nesne grubudur. |
Sık düşülen tuzaklar
En ağır sorusunda en kalabalık kefedeki nesneyi seçer: 'çok nesne = ağır' sanır, oysa nesneler farklı ağırlıktadır.
Yalnız tek terazide ağır tarafta gördüğü nesneyi seçer, öbür terazileri birleştirmez. Ya da zincirin yalnız ilk adımında durur.
Adet sorularında doğru sayının bir ya da iki yanındaki adeti seçer; sayarken ya da çarparken bir yerde yanılmıştır.
Zincir sorularında bir nesneyi öbürüyle karıştırır (örneğin A'yı B sayar) ve yanlış nesne türünün adedini verir.
Verilen kefedeki ya da soru kefesindeki nesne sayısını doğrudan cevap sanır; çarpma ya da yerine koyma adımını atlar.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Bu terazide hangi taraf aşağıda? O taraf daha ağır demek mi?
- Aynı şekil ve aynı renk aynı ağırlıktaysa, dengeli terazide bir kefedeki nesnenin yerine ne koyabilirsin?
- Önce bir nesneyi öbürleriyle tek tek karşılaştır: hangisinden ağır, hangisinden hafif?
- Seçtiğin cevabı soru işaretli kefeye koysan terazi düz durur mu?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
En ağır sorularında verilen teraziler sırayla parlar, doğru nesne öbür nesnelerle küçük 'düello' terazilerinde karşılaştırılır ve ağır çıkar. Boş kefe ve kaç tane sorularında dengelerdeki nesneler yerlerine konur (aynı nesneler turuncu halkalanır, öbür kefeden uçar), terazi hep dengede kalır. Yanlış şık seçildiyse sonda o şıkkın nesneleri kefeye konur ve terazinin neden eğildiği gösterilir.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden başlar. 1-2. seviyeler yalnız eğimi okuyup en ağırı bulmaktır; 3. seviyede ilk kez adet (bir nesne kaç küçük nesneye eşit) gelir, 5. seviyede iki terazi zincirlenir, 9. seviyeden sonra teraziler birleştirilmeden cevap çıkmaz. Tasarım hedefi: 1. seviye yaklaşık 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzeydir, 10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlar. 11-12 uzman seviyeleri yalnız veli 'Zorlayıcı' zorluğu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
Terazi ve eşitlik, incelediğimiz örnek hem MEB kitabında hem bir deneme sınavında bağımsız olarak çıkan bir türdür. Resmî yedi kategoride adı geçmez.
Bekçinin hikâyesi
Denge, Terazi Adası'nın flamingo bekçisidir. Tek ayağı üstünde durur; dengeyi herkesten iyi bilir.
Fırıldak ağaçlardaki terazilerin kefelerine şekiller attı. Teraziler bir yana yattı, hangi şeklin ağır olduğu belli değil.
Ortadan tutulan bir çubuk ve iki yanında birer küçük kefe; kefeler aynı hizada. Denge iki yanın eşit olup olmadığını hisseder; terazi bunu gösterir.
Yuva: El · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Mürdüm renkli tahterevalliler, iki kefeli ağaçlar, laleler ve kelebekler. Uzak manzara tepeler; ikinci renk sarı.
