Merak Feneri
Çocuk kareli renkli bir resimde kesilmiş yere uyan parçayı 4 şıktan seçer. Resim her zaman bir kurala göre kurulmuştur (şerit, tekrar eden küçük desen, ayna, halka gibi); parça ancak kural anlaşılırsa bulunur. Yalnız kenar renklerine bakıp tahmin yürütmek çalışmaz.
Ne çalıştırır?
Bir resmin düzenini görüp kesilmiş parçayı bulmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 3. şık
- Resimde her sütun tek renk: sarı, mavi, sarı, mor, kırmızı.
- Boşluk 4. ve 5. sütunda: sol yarısı mor, sağ yarısı kırmızı (3. şık).
- 2. şık aynı renkler ama ters dizilmiş (kırmızı solda); 1. ve 4. şık resmin başka sütunlarından.
Doğru cevap: 3. şık
- Her satır, üstündekinin bir kare sola kaymış hâli; renkler çapraz şeritler oluşturuyor.
- Turuncu çapraz şerit boşluktan geçiyor: boşluğun sağ üstü ve sol altı turuncu, sol üstü yeşil, sağ altı mavi (3. şık). Aynı parça resmin sağ üst köşesinde de var.
- 2. şık bu parçanın çevrilmiş hâli; 1. ve 4. şık resmin başka yerlerinden alınmış.
Doğru cevap: 2. şık
- Her satır, üstündekinin iki kare sağa kaymış hâli; desen üç satırda bir tekrarlanıyor (1. satır = 4. satır).
- Boşluğun üst sırası 3. satırın başı (sarı, sarı, kırmızı), ortası 1. satırın başı (mor, sarı, sarı), altı 2. satırın başı (kırmızı, sarı, mor): 2. şık.
- 4. şık bu parçanın aynalı hâli; 1. ve 3. şık resmin başka yerlerinden.
Doğru cevap: 2. şık
- Resmin alt yarısı, üst yarısının yatay aynadaki görüntüsü; ama aynada sarılar yeşile, yeşiller sarıya dönüyor (kırmızılar aynı kalıyor).
- Boşluk alt yarıda, sol üç sütunda: 6. satır 1. satırın, 5. satır 2. satırın, 4. satır 3. satırın renk takaslı aynası.
- 1. satırın başı sarı-yeşil-kırmızı → 6. satır yeşil-sarı-kırmızı; 2. satır yeşil-sarı-yeşil → 5. satır sarı-yeşil-sarı; 3. satır kırmızı-kırmızı-yeşil → 4. satır kırmızı-kırmızı-sarı: 2. şık.
- 4. şık bu parçanın aynalı hâli; 1. ve 3. şık resmin başka yerlerinden.
- Kesikli ? alanı
- Resmin eksik parçasının yeri; şıklar bu boyda parçalar.
- Sarı çerçeve (çözümde)
- Resimde aynı desenin tekrar ettiği yer.
Nasıl çözülür?
- Resmin bütününe bak: renkler sütun sütun mu, çapraz mı, küçük bir desen tekrar ediyor mu?
- Resim ortadan ikiye bölününce iki yarı birbirinin aynası gibi mi? Ayna varsa parçanın aynadaki karşılığına bak.
- Aynı desenin resmin başka yerinde görünen kopyasını bul: kesik yer orada nasılsa öyle olmalı.
- Şıkları tek tek kesik yere koyduğunu düşün; kuralı bozan şıkkı ele.
- Üst üste çok benzeyen iki şık kalırsa kare kare karşılaştır; fark küçük bir yerdedir.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | 4x4 resim, 2x2 parça; şerit ve küçük desen tekrarı (karo); 3 renk. |
| 2 | 5x5 resim, 2x2 parça; küçük desen tekrarı ve şerit; 3-4 renk. |
| 3 | 5x5 resim; ayna ve küçük desen tekrarı; 3 renk. |
| 4 | 6x6 resim; iç içe halkalar ve çapraz şeritler; 3-4 renk. |
| 5 | 5x5 resim; çapraz şerit ve ayna; yanlış şıklardan biri kesik yerin bir kenarına uyabilir (daha ince ayrım). |
| 6 | 6x6 resim; her satırı kaydırılmış renk dizisi (kayma) ve çapraz şerit. |
| 7 | 6x6 resim, 3x3 parça; kayma ve çapraz şerit. |
| 8 | 6x6 resim, 3x3 parça; ok biçimli zikzak ve iki yönlü ayna (hem sağ-sol hem üst-alt); 4 renk. |
| 9 | İki yönlü ayna ve ayna ile iki rengin yer değiştirmesi (sağ-sol ya da üst-alt); 3-4 renk. |
| 10 | Ayna ile renklerin sıradaki renge dönmesi (3 renkli döngü) ve ayna ile iki renk takası; 3-4 renk. |
| 11 · uzman | Uzman: 10. seviyenin kuralları; yanlış şıklardan biri doğru parçadan en çok 3 karede farklıdır (çok ince fark). |
| 12 · uzman | Uzman: hep 4 renkli resim, ayna ve iki rengin yer değiştirmesi (hangi iki rengin değiştiği izlenmeli); bir yanlış şık doğrudan tam 2 karede farklıdır. |
Sık düşülen tuzaklar
Yanlış şıklardan ikisi resmin başka bir yerinden kesilmiş gerçek parçalardır. Çocuk resimde gördüğü bir parçayı tanıdığı için seçer; ama o parça kesik yerin kuralına uymaz.
Doğru parçanın döndürülmüş hâli de şıklardan biri olabilir. Çocuk 'bu parçayı görmüştüm' diye seçer, ama kesik yerde duruşu farklıdır.
Doğru parçanın ters çevrilmiş (aynalı) hâli de bir şık olabilir. Renkler aynı, yerleri ters olduğu için ilk bakışta doğru sanılır.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Resimde renkler nasıl diziliyor: sütun sütun mu, çapraz mı, yoksa küçük bir şekil tekrar ediyor mu?
- Resmin ortasına bir çizgi çizsen iki yarı birbirine benzer mi?
- Aynı desen resmin başka bir yerinde var mı? Orada nasıl duruyor?
- Bu şıkkı kesik yere koysan kenardaki renklerle devam eder mi?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Resmin kuralı gösterilir: ayna varsa ayna çizgisi ve karşılık gelen bölge parlar, yoksa aynı desenin resmin başka yerindeki kopyası parlar; sonra doğru parça deliğe kayıp oturur ve desen devam eder.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden başlar. 1-2. seviyeler küçük resim ve basit şerit/desen tekrarıdır; 3. seviyede ayna gelir, 5. seviyede yanlış şıklar inceleşir, 7. seviyede parça 3x3 olur, 8. seviyeden sonra iki yönlü ayna ve renk dönüşümü gelir. Tasarım hedefi: 1. seviye yaklaşık 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzeydir, 10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlar. 11-12 uzman seviyeleri yalnız veli 'Zorlayıcı' zorluğu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
Bütünden parçaya, resmî yedi kategoriden biridir.
Bekçinin hikâyesi
Çivi, Yapboz Adası'nın ağaçkakan bekçisidir. Adanın iskeleleri renkli desenli tahtalardan yapılmıştır.
Fırıldak iskelenin üstünden esince desenin bir parçası kopup uçtu. İskelede kare bir boşluk kaldı.
Boyundan bağlanan, önünde üç cebi olan kahverengi bir tahta ustası önlüğü. Çivi eksik tahtaları bulup yerine uyanı çakar; önlüğünün ceplerinde parçaları taşır.
Yuva: Boyun · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Tahta iskeleler, eksik tahtalar ve yapboz parçaları. Uzak manzara deniz; ikinci renk yeşil.
