Merak Feneri
Kâğıt Adası'nda bir kâğıt katlanır, sonra delinir. Çocuk kâğıt açılınca deliklerin nerede olacağını 3-4 açık kâğıt arasından seçer. Çapraz katlama yoktur; yalnız sola, sağa, yukarı ve aşağı katlama vardır. Amaç, katlama çizgisini ayna gibi düşünmektir.
Ne çalıştırır?
Katlanan bir kâğıdın açılınca nasıl görüneceğini zihinde canlandırmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 1. şık
- Kâğıt ortadan soldan sağa katlanıyor, sonra katlı hâlde bir kez deliniyor; delik iki kat kâğıdı birden deler.
- Açınca delik katlama çizgisine göre aynada çoğalır: eşi, çizginin öbür yanında aynı uzaklıkta çıkar. Cevap üst sırada yan yana iki delik (1. şık).
- 2. şık deliği yanlış yöne (aşağı) yansıtmış; 4. şık katlamayı unutup tek delik bırakmış; 3. şık fazladan delik eklemiş.
Doğru cevap: 2. şık
- Kâğıt sağdan sola katlanmış; katlı yarıda 3 delik açılmış.
- Açınca her deliğin bir eşi sağ yarıda, katlama çizgisine aynı uzaklıkta çıkar: toplam 6 delik, iki yarı birbirinin aynası (2. şık).
- 4. şık çizginin hemen yanındaki deliğin eşini sağ kenara koymuş; eşi de çizginin hemen yanında olmalı. 1. şık iki eşi kaydırmış.
Doğru cevap: 4. şık
- Kâğıt iki kez yatay katlanıyor: önce alt yarı yukarı, sonra üst çeyrek aşağı. Katlı kâğıt 4 kat olur, tek delik 4 delik açar.
- Açarken geriye doğru yansıt: delik (3. satır, solda) önce hemen üstündeki satıra eşlenir, sonra ikisi birden alt yarıya yansır.
- Sonuç sol kenarda 4 delik: 2., 3., 6. ve 7. satır (4. şık). 2. şık yalnız bir katlamayı açmış (2 delik); 3. şık sağa yansıtmış.
Doğru cevap: 4. şık
- Üç katlama: alt yarı yukarı, sol yarı sağa, yine alt yarı yukarı. Kâğıt 8 kat olur; açılan 2 delik açınca 16 delik eder.
- Açarken katlamaları sondan başa geri al: her açılışta delikler katlama çizgisine göre aynada ikiye katlanır.
- Sonuç: sağ ve sol yarısı, üst ve alt yarısı birbirinin aynası olan 16 delik (4. şık). 3. şıkta tek bir delik yanlış yerde; 1. ve 2. şık yanlış çizgiye göre yansıtmış ya da delikleri kaydırmış.
- Kıvrık ok
- Katlama yönü (hangi yarı hangisinin üstüne gelir).
- Kesikli çizgi
- Katlama çizgisi.
- > işareti
- Sonraki adım; zor seviyede adımlar alt satırda sürer.
- Kesikli boş çerçeve
- Katlanan yarının eski yeri.
- Siyah nokta
- Katlı kâğıda açılan delik.
Nasıl çözülür?
- Kâğıdın katlanma sırasına bakın. Delik en son katlı halde açılır.
- Katlı kâğıdı delince delik her katta açılır; kâğıdı açtığınızda delikler katlama çizgisine göre ayna gibi iki yerde görünür.
- Birden çok katlamada kâğıdı son katlamadan başlayarak tersine açın: her açışta delikler yeni çizgiye göre aynalanır.
- Delikleri sayın: bir katlamada delik iki, iki katlamada dört, üç katlamada sekiz yere çıkabilir. Sayı tutmuyorsa o şık yanlış olabilir.
- Şıklarda delik sayısı aynıysa yerlerine bakın; bir delik bir kare kaymış olabilir.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | 4 ya da 6 kareli kâğıt, tek katlama (yalnız sola ya da sağa), tek delik; 3 şık. |
| 2 | Tek katlama, dört yönden biri (sola, sağa, yukarı, aşağı); tek delik; 4 şık. |
| 3 | Tek katlama, iki delik; 4 şık. |
| 4 | 6 kareli kâğıt, tek katlama, 2-3 delik; yanlışlardan en az birinde delikler aynalanmamış, katın öbür yanına aynı düzende kopyalanmıştır. |
| 5 | İki dik katlama (önce bir yana, sonra aşağı ya da tersi), tek delik; 4, 6 ya da 8 kare. |
| 6 | İki dik katlama, 1-2 delik; yanlışlardan biri kâğıdı yalnız bir kez açmıştır (yarım açma). |
| 7 | 8 karelik şerit; aynı yönde iki katlama, 1-2 delik; yanlışlardan biri yarım açmadır. |
| 8 | İki katlama (dik ya da aynı yönde), iki delik; yanlışlarda deliğin bir kare kayması da olabilir. |
| 9 | Üç katlama, tek delik; 8 karelik kâğıt; yanlışlardan biri yarım açmadır. |
| 10 | Üç katlama, iki delik; yanlışlardan en az biri doğrunun aynısı gibi görünür ama bir delik bir kare kaymıştır. |
| 11 · uzman | Uzman: Üç katlama, iki delik; yarım açma yoktur, bütün şıklarda delik sayısı aynıdır; en az bir şıkta bir delik kaymıştır. |
| 12 · uzman | Uzman: Üç katlama, 2-3 delik; en az iki şıkta bir delik kaymıştır. |
Sık düşülen tuzaklar
Şıkta yalnız delinen delik vardır, açılınca çoğalmamıştır. Çocuk katlamayı hiç düşünmez. Bu tuzak ilk seviyelerde görülür.
Birden çok katlamada kâğıt yalnız bir kez açılmıştır, delik sayısı olması gerekenin yarısıdır. Çocuk son katlamadan sonra durur.
Delikler sağ-sol yerine yukarı-aşağı (ya da tersi) aynalanmıştır. Çocuk katlama çizgisinin yönünü karıştırır.
Delikler aynalanmak yerine aynı düzende kopyalanmıştır. Çocuk deliği yan kareye taşır ama çizgiye göre çevirmez.
Şık doğruya çok benzer ama deliklerden biri bir kare kaymıştır. Ağırlıklı olarak ileri seviyelerde görülür; çocuk her deliği tek tek kontrol etmez.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Kâğıdı hangi yana katladılar? Katlama çizgisi nerede?
- Katlı kâğıtta delik her katta açılır. Kâğıdı açınca bu delik çizginin öbür tarafında nerede olur?
- Kâğıdı son katlamadan başlayarak bir kat açsan deliklerin hâli ne olur?
- Delik sayısı bu şıkta doğru mu? Bir delik katlamayla kaç delik olur?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Soruya özel anlatım gösterilir: kâğıt katlanır, delinir (zımba vuruşu), kanat kat çizgisi çevresinde aynalanarak açılır ve karşılıklı delikler arasında ince bir bağ belirir. Yanlış şıkta eksik delik kesik, fazla delik soluk çizilir.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden, 3. sınıf 6. seviyeden, 4. sınıf ve üstü 8. seviyeden başlar. Tasarım hedefi: 1. seviye yaklaşık 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzeydir; 10. seviye üstün yetenekli bir 7 yaşını zorlar. 11-12. uzman seviyeler yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğu seçince açılır. Bu adada 5. seviyede iki katlama, 9. seviyede üç katlama gelir; bunlar belirgin zorlaşma noktalarıdır. Kâğıt renksizdir, yalnız delikler ve kat çizgisi önemlidir.
Bekçinin hikâyesi
Kat, Kâğıt Adası'nın turna bekçisidir. Kendisi de kâğıttan katlanmış bir kuştur.
Fırıldak kâğıtları katlayıp delikler açtı, sonra hepsini açıp savurdu. Hangi delik nereden geldi, belli değil.
Kâğıttan katlanmış, üçgen yüzlü, beyaz bir gemi şapka. Kat kâğıttan kuşlar katlar; bu şapka da kâğıt katlanarak yapılır.
Yuva: Baş · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Kâğıttan kuşlar, kâğıttan tepeler ve kâğıt tekneler. Uzak manzara tepeler; ikinci renk gök mavisi.
