Merak Feneri
Kutu Adası'nda çocuk, renkli kareli bir kâğıt açınımının katlanınca nasıl bir küp olacağını düşünür. Bazen katlanmış küpü seçer, bazen parlayan karenin karşısındaki rengi bulur, bazen hangi biçimin katlanınca kutu olduğunu ayırır. Amaç, kâğıdı elle çevirmeden zihinde katlamayı denemektir.
Ne çalıştırır?
Düz bir kâğıdın katlanınca nasıl bir küp olacağını zihinde canlandırmayı çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 4. şık
- Katlayınca ortadaki sarı kare ön yüz olur; yeşil üste, mor sağa, kırmızı sola, turuncu alta kıvrılır, mavi en arkaya gelir.
- 4. şık: önde sarı, üstte yeşil, sağda mor; tam bu.
- Karşılıklı yüzler küpte yan yana görünemez: mavi sarının karşısında (1. ve 3. şık olamaz), mor ile kırmızı birbirinin karşısında (2. şık olamaz).
Doğru cevap: 1. şık
- Uzun şeritte sarı, turuncu, kırmızı, mavi sırayla döner: sarı-kırmızı ve turuncu-mavi karşılıklı olur. Mavinin üstündeki yeşil ile altındaki mor da karşılıklıdır.
- Karşılıklı iki yüz aynı anda görünemez: 2. ve 4. şıkta turuncu ile mavi, 3. şıkta mor ile yeşil yan yana; olamaz.
- Geriye 1. şık kalır: üstte kırmızı, önde mavi, sağda yeşil.
Doğru cevap: 3. şık
- Parlayan yeşil karenin karşısındaki yüzü arıyoruz; karşılıklı yüzler katlanınca hiç değmez.
- Yeşil yalnız maviye bitişik; mavi turuncunun üstünde, turuncu sarının solunda. Yeşil-mavi-turuncu-sarı merdiven gibi iner; merdivenin iki ucu (yeşil ve sarı) karşılıklı olur. Cevap sarı (3. şık).
- Kırmızı turuncunun karşısındadır (aynı sırada aralarında bir kare var); mor da mavinin karşısına düşer.
Doğru cevap: 1. şık
- Desenler yüzlerle birlikte gider: daireler kırmızı ve sarıda, artı turuncuda kalır; başka yüze geçmez.
- 1. şık: üstte daireli sarı, önde artılı turuncu, sağda mavi; bu üç yüz katlanınca bir köşede buluşur.
- 3. ve 4. şıkta desenler başka yüze geçmiş (daire ya da artı maviye taşınmış). 2. şıkta sarı ile mavi yer değiştirmiş: bu kâğıttan değil, aynadaki küpten olur.
- Kesikli çizgiler
- Katlama yerleri.
- Parlayan çerçeveli kare
- Karşısındaki yüzü sorulan kare.
- Yüzlerdeki daire ve artı
- Yüzün deseni; katlanınca o yüzle birlikte gider.
- Kavisli ok (çözümde)
- Karşılıklı iki yüzü birleştirir.
Nasıl çözülür?
- Açınımdaki altı rengin hepsi farklıdır. Önce hangi rengin üstte, hangisinin önde, hangisinin sağda olacağını seçin.
- Arada bir kare olan iki kare, katlanınca kutuda karşı karşıya gelir. Karşı yüzler hiçbir zaman yan yana görünmez.
- Şıklarda yan yana duran iki rengin açınımda karşılıklı olup olmadığına bakın. Karşılıklıysa o küp olamaz.
- Renk sırası aynı ama ters yöne dönüyorsa küp aynalıdır, doğru değildir.
- "Hangisi kutu olur?" sorusunda kareleri sayın: bir yerde 2x2 blok ya da beşli düz sıra varsa katlanınca ya üst üste biner ya da açık kalır.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | Katlayınca hangi küp olur: haç biçimli açınım, 3 şık; küp doğal duruşta gelir. Yanlış şıklarda karşı yüzler yan yana durur. |
| 2 | Katlayınca hangi küp olur: haç biçimli açınım, 4 şık; görünen üç yüz tek bir karenin çevresindedir. |
| 3 | Parlayan karenin karşısındaki rengi bulma: haç ve T biçimli açınım, 4 şık; yanlışlar karşı değil, yan yüzlerdir. |
| 4 | Katlayınca hangi küp olur: haç, T ve ortada dört kareli şerit açınım; görünen üç yüz birbirinden biraz daha uzaktır. |
| 5 | "Hangisi katlanınca kutu olur?": 4 şıktan biri doğru açınım, öbürleri kutu olmayan altı kareli biçimlerdir; en az biri bariz bozuktur (2x2 blok ya da beşli sıra). |
| 6 | Katlayınca hangi küp olur: haç, T ve ortada dört kareli şerit; yanlışlardan biri aynadaki (ters sıralı) küptür. |
| 7 | Parlayan karenin karşısındaki renk: basamak, merdiven ve zikzak açınım; karşı kare düz çizgide değil, bükülerek bulunur. |
| 8 | Katlayınca hangi küp olur: bilinen bütün açınım biçimleri; yanlışlardan ikisi aynadaki küptür. |
| 9 | "Hangisi katlanınca kutu olur?": yanlış biçimler doğruya çok benzer; 2x2 blok ve beşli sıra gibi bariz ipuçları yoktur. |
| 10 | Katlayınca hangi küp olur: açınımın üç yüzünde daire ya da artı işareti vardır; yanlışlardan biri aynadaki küp, biri işareti başka yüze kaymış küptür. |
| 11 · uzman | Uzman: Küpün iki yüzünde ok vardır; yüz katlanınca ok da döner. Yanlışlardan en az birinde okun yönü yanlıştır, biri de aynadaki küptür. |
| 12 · uzman | Uzman: Üç yüzde ok ya da üçgen işareti vardır; yanlışlardan ikisinde işaret yönü yanlış, biri aynadadır. Bazı sorular "hangisi kutu olur?" biçimindedir ve yanlış biçimler çok inceliklidir. |
Sık düşülen tuzaklar
Çocuk iki rengin küpte yan yana durabileceğini sanır. Oysa açınımda arada bir kare olan renkler karşı karşıyadır ve hiç yan yana görünmez. Küçük seviyelerde en anlaşılır tuzak budur.
Üç renk doğru ama dönüş sırası ters yöndedir. Çocuk yalnız hangi renklerin göründüğüne bakar, sıranın hangi yöne döndüğüne bakmaz.
Karşı yüz sorularında çocuk parlayan karenin küpte komşusu olan bir rengi seçer; kâğıtta yakın görünen yüzün karşıda olmadığını düşünmez.
İşaretli seviyelerde renkler doğrudur ama işaret başka yüze kaymıştır ya da ok yanlış yöne bakar. Çocuk yalnız renge bakıp işareti kontrol etmez.
"Hangisi kutu olur?" sorusunda çocuk altı kareli her biçimi kutu sanır. Oysa bazı biçimlerde kareler üst üste biner, bazı yüzler de açık kalır.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Parlayan kareden bir kare atlarsan hangi renge varırsın?
- Bu iki rengi küpte yan yana koyabilir misin? Aralarında kaç kare var?
- Üstte hangi renk, önde hangi renk, sağda hangi renk olsun? Şıkta aynı üç renk aynı yerde mi?
- Bu biçimde bir yerde dört kare, kare biçiminde toplanıyor mu? Beşli düz sıra var mı?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Soruya özel üç boyutlu katlama gösterilir: kareler kat çizgilerinden kalkıp küp olur ve doğru şıkkın üç yüzü parlar. Yanlış şıkta, karşı yüzlerin yan yana olamayacağı, aynalı küpte dönüş sırası, işaret yönü ya da bozuk biçimde üst üste binen ve açık kalan yüz gösterilir.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden, 2. sınıf 4. seviyeden, 3. sınıf 6. seviyeden, 4. sınıf ve üstü 8. seviyeden başlar. Tasarım hedefi: 1. seviye yaklaşık 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzeydir; 10. seviye üstün yetenekli bir 7 yaşını zorlar. 11-12. uzman seviyeler yalnız veli "Zorlayıcı" zorluğu seçince açılır. Bu adada 5. seviyede "hangisi kutu olur?" soruları, 6. seviyede aynadaki küp, 10. seviyede yüzlerde işaret başlar; bunlar belirgin zorlaşma noktalarıdır.
Sınavlarda karşılığı
Küp açınımı, üç boyutlu düşünme başlığında yer alır. Bir deneme sınavında (6 şıklı) görülmüştür; uygulamada 4 şıkla sorulur.
Bekçinin hikâyesi
Cepli, Kutu Adası'nın kanguru bekçisidir. Cebinde düz kâğıtlar taşır; doğru katlanınca kutu olurlar.
Fırıldak kutuların içinden geçince kutular açıldı, düz kâğıda döndü. Hangi kâğıdın yeniden kutu olacağı karıştı.
Küp biçiminde, üstünde fiyonklu kurdele olan küçük bir hediye kutusu. Cepli açınımlardan kutu yapar; hediye kutusu katlanmış bir küptür.
Yuva: El · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Kâğıttan kutular, açınım şekilleri ve dalgalar. Uzak manzara deniz; ikinci renk mavi.
