Merak Feneri
Çocuk bir desenin okun gösterdiği gibi döndürülünce nasıl göründüğünü seçer. Üst seviyelerde art arda iki dönüş ve 'hangisi çevrilmiş hâli DEĞİL?' soruları gelir. Dönmeyle ayna görüntüsünü ayırmaya dayanır.
Ne çalıştırır?
Bir deseni zihinde çevirmeyi çalıştırır.
Örnek sorular
Oyunun ürettiği gerçek sorular. Çocuğunuzla birlikte çözün; cevap kapalı.
Doğru cevap: 2. şık
- Turuncu ok: saatin tersine çeyrek tur.
- Sağ kenardaki dikey çizgi dönünce üst kenara yatar, ortadaki kol aşağı uzanır: üstü düz bir T olur (2. şık).
- 4. şık deseni saat yönünde çevirmiş (T ters); 1. ve 3. şıkta T'nin ayağı kaymış.
Doğru cevap: 4. şık
- Turuncu ok: saatin tersine çeyrek tur. Bütün kart döner; şekiller hem yer değiştirir hem kendileri döner.
- Üst sıradaki üç şekil sol sütuna geçer: sağdaki üçgen en üste, L en alta. Aşağı bakan ok sağa, sola bakan üçgen aşağı bakar.
- Doğru şık 4. 3. şık saat yönünde çevrilmiş; 1. şıkta şekiller kendi yerinde dönmüş ama yerleri değişmemiş.
Doğru cevap: 1. şık
- Ok saat yönünde çeyrek tur gösteriyor: kartın sol kenarı yukarı, alt kenarı sola gelir.
- Soldaki kırmızı kare en üste çıkar, alttaki mor-kırmızı sıra sol sütuna dikilir: 1. şık.
- 2. ve 3. şık deseni ters yüz etmiş (aynalamış); 4. şık yanlış yöne döndürmüş.
Doğru cevap: 4. şık
- Desenin yanındaki yasak işaretli ok: "Çevrilmiş hâli OLMAYANI bul."
- 1. şık desenin saat yönünde çeyrek tur, 2. şık yarım tur, 3. şık saatin tersine çeyrek tur dönmüş hâli; şekiller birbirine göre yerini korur.
- 4. şık yarım tur dönmüş gibi duruyor ama sol üstteki L ile sağdaki yarım daire ters (aynalı) çizilmiş; dönerek böyle olamaz. Cevap 4. şık.
- Turuncu dönen ok
- Saatin tersine çeyrek tur.
- Mor (ada renginde) dönen ok
- Saat yönünde çeyrek tur.
- U biçimli mavi ok
- Yarım tur (baş aşağı).
- Yasak işaretli ok rozeti
- "Döndürülmüş hâli OLMAYANI bul" sorusu: üç şık desenin dönmüş hâli, biri değil.
- Şıkların üstündeki küçük oklar (çözümde)
- O şıkkın desenin ne kadar döndürülmüş hâli olduğu.
- Ayna simgesi (çözümde)
- O parça aynalanmış: döndürerek elde edilemez.
Nasıl çözülür?
- Oku oku: sağa mı sola mı, çeyrek mi yarım tur mu? Saat yönünde çeyrek tur, desenin üstünü sağa getirir.
- Desen bütün olarak döner; parçalar yer değiştirmez, hepsi birlikte döner.
- Bir parçayı (ok, tek renkli kare) seç ve dönünce nerede ve hangi yöne bakacağını bul.
- Ayna ile dönmeyi karıştırma: dönen desenin ters yüzü olmaz, sağı ile solu değişmez.
- İki oklu sorularda önce birinci dönüşü yap, sonra ikinciyi. 'DEĞİL' sorularında üç şık dönüştür, döndürmeyle elde edilemeyeni bul.
Seviyeler
| Seviye | Ne değişir? |
|---|---|
| 1 | 3x3 kareli desen, 3-4 boyalı kare, tek renk; yalnız sağa çeyrek tur. Yanlışlar: başka açıya dönmüş ya da bir karesi kaymış; bazen ayna. |
| 2 | Sağa ya da sola çeyrek tur; 4-5 boyalı kare, 1-2 renk. |
| 3 | Yarım tur da gelir (çeyrek ve yarım tur karışık); 5 boyalı kare, iki renk. |
| 4 | Yönlü karolar (ok, üçgen, yarım daire, L), 3 parça, sağa ya da sola çeyrek tur. Tuzaklar: yalnız yerler ya da yalnız şekiller dönmüş, tek parça yanlış yöne bakıyor. |
| 5 | 4x4 desen, 5-6 boyalı kare, iki renk; şıklardan biri desenin aynasıdır. |
| 6 | Karolar, 4 parça; çeyrek, sola çeyrek ya da yarım tur. İki şıkta tek parça yanlış yöne bakıyor. |
| 7 | 4x4 desen, 6 kare. Sorular karışık: 'çevirince hangisi olur?' ve 'hangisi çevrilmiş hâli DEĞİL?'. Yanlışlarda ayna ve ters yönde dönüş. |
| 8 | Karolar, 4 parça, 2-3 renk; ayna ve tek parça yanlış şıkları. 'Olur' ve 'DEĞİL' soruları karışık. |
| 9 | 4x4 desen, 7-8 boyalı kare, üç renk. Art arda İKİ dönüş (iki ok); şıklarda ayna, ters dönüş ve aynalı ters dönüş. |
| 10 | Karolar, 5 parça, 2-3 renk. İki adımlı dönüş ve 'DEĞİL' soruları karışık; ayna ve tek parça yanlış şıkları. |
| 11 · uzman | Uzman: karolar, 6 parça, 2-3 renk; iki adımlı dönüş, 'DEĞİL' soruları karışık. |
| 12 · uzman | Uzman: karolar, 7 parça, üç renk; iki adımlı dönüş ('DEĞİL' sorusu yok). |
Sık düşülen tuzaklar
Ters yöne ya da yanlış miktarda (çeyrek yerine yarım tur) dönmüş şıkkı seçer; okun yönünü ve miktarını şaşırır.
Desenin ayna görüntüsünü seçer; döndürülmüş desenle aynalanmış deseni karıştırır (5. seviyeden itibaren).
Doğru dönüşün bir karesi bitişik komşuya kaymış şıkkı seçer; kareleri tek tek denetlemez.
Karolarda yalnız yerlerin ya da yalnız şekillerin döndüğü şıkkı seçer; yer de şekil de dönmeli.
Karolu seviyelerde dönüş doğru görünür ama bir parça yanlış yöne bakar; çocuk tek parçaya bakıp bütününü denetlemez.
Takılırsa ne sorabilirsiniz?
Cevabı söylemeden yol gösteren sorular:
- Ok hangi yöne dönüyor, çeyrek mi yarım mı?
- Desende tek bir parçayı seç. Dönünce o parça nerede ve hangi yöne bakar?
- Bu şık dönmüş mü, yoksa ters yüz mü edilmiş (ayna)?
- İki ok varsa: önce birinci dönüşten sonra desen nasıl durur?
Yanlıştan sonra oyun ne gösterir?
Sorunun kendi deseni okun yönünde döner (iki adımlıda ok sırayla büyür), boş kutuya kayar ve doğru şıkka iner. 'DEĞİL' sorularında desenin kopyası her dönüş şıkkına tutar, doğru şıkta hiçbir duruşta tutmaz; ayna ise ayna çizgisiyle gösterilir.
Hangi yaşa uygun?
Okul öncesi çocuk 1. seviyeden, 1. sınıf 2. seviyeden başlar. 1. seviye yalnız sağa çeyrek tur; sola çeyrek 2'de, yarım tur 3'te, yönlü karolar 4'te, desenin aynası (şık olarak) 5. seviyede gelir. 'DEĞİL' soruları 7'den, iki adımlı dönüş 9'dan itibaren vardır; 1. seviye 5,5 yaşın rahat çözdüğü düzey, 10. seviye üstün yetenekli 7 yaşı zorlayan düzey olarak tasarlandı. 11-12. seviyeler yalnız veli Zorlayıcı zorluğu seçince açılır.
Sınavlarda karşılığı
Zihinsel döndürme, resmî yedi kategoride ayrı bir adla geçmez. Şekil ve uzamsal beceri ile matristeki dairesel öteleme türüne akrabadır (kaynakta "doğrulanacak" notu var).
Bekçinin hikâyesi
Topaç, Rüzgâr Adası'nın kirpi bekçisidir. Burası Fırıldak'ın da evidir; rüzgâr gülleri hiç durmadan döner.
Fırıldak kendi adasında bile durmadı: desenli kartları fırıl fırıl çevirdi. Şimdi kimse kartların nasıl döndüğünü bilmiyor.
Çubuk ucunda dört renkli kanatlı, dönen bir kâğıt rüzgâr gülü. Topaç dönen her şeyi izler; rüzgâr gülü döndükçe kanatların yeri değişir.
Yuva: El · Adanın feneri yanınca verilecek.Adanın dünyası
Mor tepeler, dönen rüzgâr gülleri, uçurtmalar ve bulutlar. Fırıldak'ın evi bu adadır; ikinci renk gök mavisi.
