Merak Feneri
Instagram'daki “3 saniye bekleyin” gönderisinden geliyorsanız hoş geldiniz. Soruyu sorup cevap gecikince hemen ipucu veren ya da cevabı kendimiz söyleyen biz değil miyiz? Düşünmek sessiz bir iştir; sessizliği doldurmamak çocuğa yer açar. Aşağıda deneyin kısa hikâyesi, üç adım, “beklerken yapmayın” listesi ve yazdırılabilir bekleme kartı var.
Tek kural: Soruyu sorun, içinizden 1-2-3 sayın, bekleyin. İpucu yok, tekrar yok, cümle tamamlama yok.
Araştırma ne diyor?
Bu fikrin kaynağı, Mary Budd Rowe'un 1970'lerde ilkokul fen derslerinde yaptığı gözlemler. Öğretmenler bir soru sorduktan sonra ortalama yaklaşık bir saniye bekliyordu. Rowe, bekleme süresi 3 saniye ve üzerine çıktığında sınıfta şunların değiştiğini bildirdi: cevaplar daha uzun ve gerekçeli oldu, “bilmiyorum” gibi cevaplar azaldı, çocuklar daha çok soru sordu.
Bu bulgunun sınırı açık: bunlar ilkokul sınıf gözlemleri. Evde, anne-baba ve çocukla ölçülmedi. “3 saniye bekleyin, çocuğunuz daha zeki olur” demiyoruz; “bir akşam deneyin, ne olduğuna bakın” diyoruz.
Üç adım: sor, say, bekle
- Sor. Tek ve net bir soru: “Bu gölge neden uzadı?”
- Say. İçinizden 1-2-3. Göz teması kurun, hafifçe gülümseyin.
- Bekle. İpucu yok, tekrar yok. Sessizlik de yardımdır.
İlk denemede 3 saniye çok uzun gelir. Bu normal; saymak o yüzden.
Beklerken yapmayın
Tekrar: aynı soruyu hemen yeniden sormak (“Duydun mu? Neden dedim…”).
Erken ipucu: “Şuna bak, şuna…” demek.
Tamamlama: cümlesini bitirmek (“Yani şunu mu demek istedin?”).
Hangi sorular beklemeye değer?
Evet-hayır sorusu için 3 saniye beklemeye gerek yok. Açık uçlu soru değer:
- Tahmin: “Sence ne olacak?”
- Neden: “Nasıl buldun?”
- Başka yol: “Bir de başka türlü çözmenin yolu var mı?”
Cevap gelince
- Önce dinleyin, doğru-yanlış demeyin: “Hım, nasıl düşündün?”
- Bir adım daha: “Peki şöyle olsa?”
- Çabayı söyleyin: “Üzerinde düşündüğün belli.”
Cevap yanlış olsa da önce “anlat bakalım” demek, çocuğun gerekçesini görmenizi sağlar.
Bekleme kartı ve 8 soru (PDF)
PDF'te iki sayfa var: ilk sayfa bekleme kartı (üç adım, yapmayacaklarınız, cevap gelince ne diyeceğiniz); ikinci sayfa kesilip kavanoza atılacak 8 açık uçlu soru kartı. A4'e yazdırın.
Dürüst bir not
Bu yazıdaki tek araştırma dayanağı Rowe'un sınıf gözlemleri. “Beklerken yapmayın” listesi, soru örnekleri ve cevap sonrası adımlar bizim önerimiz; ayrıca test edilmedi. Amacımız küçük ve ücretsiz bir alışkanlık önermek.
Kaynak: Rowe, M. B. (1974). Wait-time and rewards as instructional variables, their influence on language, logic, and fate control: Part one-wait-time. Journal of Research in Science Teaching, 11(2), 81–94. doi:10.1002/tea.3660110202
Yeni yazılardan haberdar olmak için haber listemize katılabilirsiniz. Beklemeyi gölge ve fener oyunlarıyla denemek isterseniz gölge yazımıza bakın.