Merak Feneri
Instagram'daki "5 saniye bakın, sonra kapanıyor" oyunundan geldiyseniz hoş geldiniz. Burada üç turun cevaplarını ve evde hiçbir malzeme gerektirmeyen, beşer dakikalık üç hafıza oyununu bulacaksınız. Videoyu izlemediyseniz de sorun yok: her turu aşağıda baştan oynayabilirsiniz.
Nasıl oynanır? Her turda önce şekillerin göründüğü resme 5 saniye bakın (çocuğunuzla birlikte sayabilirsiniz). Sonra resmi elinizle ya da bir kâğıtla kapatıp alttaki soruya geçin. Cevap, "Cevabı göster" perdesinin arkasında.
1. tur: Hangisi vardı?
Dört şekil var. 5 saniye bakın:
Şimdi kapaklar kapandı. Aşağıdaki dört şıktan hangisini gördünüz? Dikkat: şıkların hepsi mavi.
Cevabı göster
Cevap: mavi kalp (3. şık)
- Şıklardaki şekillerin dördü de gördüğümüz şekiller: ok, üçgen, kalp, karo. Yani yalnız şekle bakmak yetmiyor.
- Fark renkte: şıkların hepsi mavi. Gördüğümüz dört şekilden yalnız kalp maviydi; ok turuncu, üçgen ve karo yeşildi.
- "Kalp vardı" diye hatırlamak yetmez, "mavi kalp vardı" diye hatırlamak gerekir. Bu turun ipucu bu.
2. tur: Soru işaretinin yerinde ne vardı?
Bu sefer şekillerin yalnız ne olduğuna değil, nerede durduğuna da bakın. 5 saniye:
Kapaklar kapandı ve bir kutunun üstünde soru işareti var. Orada hangi şekil vardı?
Cevabı göster
Cevap: sarı kalp (3. şık)
- Soru işareti sağ üst kutuda.
- Bakarken sağ üstte sarı bir kalp vardı. Sol üstte yeşil üçgen, altta sarı kare ve yeşil ok duruyordu.
- Şıkların dördü de gördüğümüz şekiller; bu yüzden "ne vardı" değil "nerede vardı" sorusu. Yer sorusunda çocuğa "üstte solda ne vardı, üstte sağda ne vardı?" diye sırayla hatırlatmak işe yarar.
3. tur (en zoru): Hangisi yoktu?
Altı şekil, yine 5 saniye. Bu tur gerçekten zor; büyükler de zorlanabilir.
Şimdi şıklara bakın. Üçü vardı, biri yoktu. Hangisi yoktu?
Cevabı göster
Cevap: kırmızı daire (4. şık)
- Şıkları tek tek gördüklerimizle karşılaştırın: sarı yarım daire vardı, kırmızı kalp vardı, mavi daire vardı.
- Kırmızı daire tuzaklı şık: daire vardı ama maviydi; kırmızı olan şekil ise kalpti.
- Yani şekil de renk de tek başına tanıdık geliyor, ama bu ikisi bir arada hiç görünmedi. "Hangisi yoktu?" sorularında en sık yapılan yanlış budur.
Bakarken işe yarayan küçük ipucu: Şekillerin adını rengiyle birlikte içinden ya da sesli söyleyin: "turuncu ok, yeşil üçgen, mavi kalp". Yer sorularında yeri de ekleyin: "üstte solda yeşil üçgen".
Evde 5 dakika: malzemesiz 3 hafıza oyunu
Üç oyun da evde zaten olan eşyalarla, hiçbir şey satın almadan oynanır. Her biri birkaç dakika sürer; çocuk sıkılmadan bırakmak, uzatmaktan iyidir.
1. "Ne vardı?" tepsisi
- Masaya 4-5 küçük eşya koyun: kaşık, silgi, anahtar, bir oyuncak, bir düğme.
- Çocuğunuz 5 saniye baksın, sonra eşyaların üstünü bir havluyla örtün.
- "Ne vardı?" diye sorun. Hepsini sayabildiyse bir eşya ekleyin; zorlandıysa bir eşya eksiltin.
- Sıra değiştirin: bu sefer eşyaları o koysun, siz hatırlamaya çalışın.
2. "Hangisi kayboldu?"
- Aynı eşyaları yan yana dizin, çocuğunuz baksın.
- Gözlerini kapatsın; siz bir eşyayı alıp saklayın.
- Gözlerini açınca "hangisi kayboldu?" diye sorun. Bu, yukarıdaki 3. turun ("hangisi yoktu?") evdeki hâli.
- Bir üst seviye: iki eşyayı birden alın ya da kalan eşyaların yerini değiştirin.
3. "Yerini hatırla"
- Dört eşyayı kare biçiminde dizin: iki üstte, iki altta (2. turdaki gibi).
- 5 saniye baktıktan sonra eşyaları toplayıp çocuğunuza verin.
- Eşyaları eski yerlerine koysun. "Kaşık sol üstteydi" gibi yer sözcüklerini kullanması hem oyunu kolaylaştırır hem bu sözcükleri pekiştirir.
Oyunu tatlı tutan üç kural: Yanlışı düzeltmek yerine "bir daha bakalım mı?" deyin. Sonuca değil yönteme dikkat çekin ("adlarını söyleyerek baktın, işe yaradı"). Ve sıra hep değişsin: çocuk sizi de sınasın.
Bilim ne diyor?
Hafıza oyunlarını oynamak eğlencelidir ve çocuk oynadığı türde zamanla gerçekten iyileşir. Ama dürüst olalım: tipik gelişen çocuklarla yapılan çalışmaları birleştiren bir meta-analize göre bu tür bellek çalışmaları, çalışılan göreve benzer görevlerde küçük-orta bir gelişme sağlıyor; zekâ testlerine ya da matematik, dil gibi okul başarısına yansıdığına dair kanıt bulunmuyor. Yani bu oyunları "zekâ geliştirir" diye değil, birlikte geçirilen keyifli birkaç dakika, dikkatle bakma alıştırması ve sınavdaki soru biçimini tanımak için oynayın.
Kaynak: Sala, G. ve Gobet, F. (2020). Working memory training in typically developing children: A multilevel meta-analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 27(3), 423-434. doi
Bu yazıdaki sorular Merak Feneri'nde üretildi; sınavda çıkmış soru değildir.
Bu tür hafıza sorularının (gördüğünü seçme, yoktu sorusu, yer sorusu) seviye seviye nasıl zorlaştığını Bulut Adası sayfasında bulabilirsiniz. Yeni oyunlar ve yazılar eklendiğinde haber almak isterseniz haber listemize katılabilirsiniz.