Evde 5 Dakika

Fener, gölge, tahmin: evde 5 ışık oyunu

Fener yüksekliği, iki fener, gölge tiyatrosu, gölge saati ve bardak gölgesi: her oyunda önce tahmin, sonra deneme. Güvenlik notlarıyla.

Mirli, elinde yanan bir fenerle gülümsüyor: Gölge neden büyür?

Reels'te el fenerini oyuncağa yaklaştırıp uzaklaştırmıştık. Bu yazıda aynı fikri beş yeni oyuna taşıyoruz. Kural hep aynı: önce çocuk tahmin etsin, sonra deneyin. "Neden böyle oldu?" sorusunu hemen cevaplamanız gerekmez; ışığın düz gittiğini fark etmek bile yeterli.

Hazırlık

  • el feneri (tercihen LED)
  • küçük oyuncak ya da bardak
  • açık renk duvar ya da beyaz perde
  • kâğıt, kalem

Odayı karartın, el fenerini duvara doğrultun. Feneri çocuğunuzun kendisi tutarsa tahmin etmesi ve denemesi kolaylaşır.

Güvenlik

  • Isınan ampul: Masa lambası, halojen ya da akkor ampul ısınır; dokunmayın, oyuncağı ona yaklaştırmayın. Mümkünse LED el feneri kullanın.
  • Karanlıkta düşme: Odayı tam karartmak yerine bir yan ışık bırakın; yerdeki kabloları ve oyuncakları toplayın; fener elindeyken ayakta dolaşmayın.
  • Feneri kimsenin gözüne tutmayın. Güneşe (gölge saati oyununda da) doğrudan bakmayın.
  • Mum ya da açık alev kullanmayın.

Oyun 1: Fener yukarı çıkarsa gölge ne olur?

Oyuncağı masaya koyun, feneri alçaktan tutup oyuncağa doğrultun ve masadaki gölgenin boyuna bakın. Şimdi feneri yavaşça yukarı kaldırın. Gölge uzar mı, kısalır mı? Önce tahmin edin.

Aynı oyuncak: fener alçakta iken uzun, fener yüksekteyken kısa gölge
Cevabı göster

Cevap: gölge kısalır

  1. Işık düz çizgiyle gider. Oyuncağın tepesini sıyıran ışın masaya ne kadar uzakta inerse gölge o kadar uzun olur.
  2. Fener alçakta ise ışın yatık gider ve masaya uzakta iner: gölge uzun.
  3. Fener yükselince ışın dikleşir ve masaya oyuncağa daha yakın iner: gölge kısa.
  4. Şemadaki örnekte (oyuncak 10, fener ona 30 uzakta; sayılar aynı birimde) fener 20 yüksekteyken gölge yaklaşık 30, 40 yüksekteyken yaklaşık 10 uzunluğunda. Gerçek bir fener noktadan değil geniş bir yüzeyden ışık verdiği için sizin sonuçlarınız yaklaşık olur.

Dışarıda da aynı: öğle güneşi yüksek, gölgeler kısa; sabah ve akşam güneş alçak, gölgeler uzun.

Oyun 2: İki fener

İki el feneri alın (ya da bir fener, bir telefon feneri) ve oyuncağın iki yanına yerleştirin. Önce yalnız birini yakın, gölgeyi görün. Sonra ikisini birden yakın: kaç gölge olacak, nerede, ne kadar koyu? Son olarak iki feneri de aynı yana alın.

Yukarıdan görünüş: tek fener bir gölge, karşılıklı iki fener iki açık gölge, aynı yandaki iki fener üst üste binen koyu gölge
Cevabı göster

Cevap: iki gölge; aynı yandaysa üst üste biner

  1. Tek fenerde gölge, fenerin tam karşı yanında ve koyu.
  2. Karşılıklı iki fenerde iki gölge olur, her biri kendi fenerinin karşısında. Her gölgeyi öbür fener aydınlattığı için ikisi de tek fenerdeki gölgeden daha açık görünür.
  3. İki feneri aynı yana alırsanız gölgeler yan yana düşer, bir kısmı üst üste biner; üst üste bindiği yer en koyu yerdir.
  4. Fenerlerden birini kapatınca onun gölgesi kalkar, öteki kalır. Hangi gölgenin hangi fenere ait olduğunu bu şekilde bulabilirsiniz.

Oyun 3: Gölge tiyatrosu

Duvara ya da gerilmiş beyaz bir çarşafa fenerle ışık tutun. Elinizi (ya da kâğıttan bir hayvan figürünü) fenerle perde arasına koyun. Elinizi fenere yaklaştırırsanız gölge büyür mü küçülür mü? Perdeye yaklaştırırsanız? Hangisinde gölgenin kenarı daha net olur?

Yandan görünüş: el fenere yakınken gölge 4 kat büyük, perdeye yakınken yaklaşık 1,4 kat büyük
Cevabı göster

Cevap: fenere yaklaştıkça büyür, perdeye yaklaştıkça küçülür ve netleşir

  1. Gölgenin büyüklüğü, fener-perde uzaklığının fener-el uzaklığına oranı kadardır.
  2. Şemada fener-perde arası 200, el fenerden 50 uzakta: gölge yaklaşık 4 kat büyük. El fenerden 140 uzakta (perdeye yakın): yaklaşık 1,4 kat.
  3. El perdeye yaklaşınca gölgenin kenarı genellikle daha keskin olur; fenere yaklaşınca kenar daha bulanık görünür. Kenarlara dikkatle bakın.
  4. Tiyatro için: figürü perdeye yakın tutarak küçük ve net, fenere yakın tutarak dev ve bulanık gölgeler yapabilirsiniz.

Oyun 4: Gölge saati

Güneşli bir günde düz bir zemine (balkon, bahçe) bir kâğıt koyun. Ortasına dik duracak şekilde hamurla bir kalem tutturun. Her saat başı gölgenin ucunu işaretleyip yanına saati yazın. Kalemin gölgesi gün boyu ne yapar, hangi saatte en kısa olur? Önce tahmin edin.

Üstten görünüş: sabah uzun gölge batıya, öğle kısa gölge kuzeye, ikindi uzun gölge doğuya doğru
Cevabı göster

Cevap: gölge döner; öğleye doğru kısalır, sonra yeniden uzar

  1. Güneş gün içinde yer değiştirir: sabah doğuda alçakta, öğle güneyde en yüksekte, akşama doğru batıda alçakta.
  2. Gölge hep güneşin tersi yöndedir. Türkiye'de (kuzey yarım küre) sabah gölge batıya, öğle kuzeye, ikindi doğuya doğru düşer.
  3. Güneş en yüksekteyken gölge en kısadır; bu, öğle civarıdır (tam saat, bulunduğunuz yere ve saat dilimine göre değişir).
  4. Gölgenin ucuna koyduğunuz işaretler gün boyunca bir yay çizer. Mevsim değişince yay da değişir.

Oyun 5: Aynı bardak, farklı gölge

Düz kenarlı bir bardağı fenerin önüne koyun. Feneri bardağın yanından, tam üstünden ve eğik bir açıdan tutun; her seferinde gölgenin şeklini tahmin edin, sonra kâğıda düşen gölgenin kenarını kalemle çizin.

Bardağın gölgesi: yandan ışıkta dikdörtgen, tam üstten ışıkta daire, eğik ışıkta oval
Cevabı göster

Cevap: dikdörtgen, daire, oval

  1. Yandan: bardağı yandan görmüş gibi bir dikdörtgen çıkar (bardak yukarı doğru genişliyorsa yamuk).
  2. Tam üstten: bardağın ağzı gibi bir daire.
  3. Eğik: ikisinin arası, kabaca bir oval.
  4. Soru: "Hangi gölge bardağa benziyor, hangisi benzemiyor?" Nesne aynı, görünen şekil ışığın yönüne göre değişiyor.

Çocuğunuzla nasıl konuşursunuz?

  • Tahmini kendisi söylesin ya da çizsin, sonra denesin. Yanlış tahmin sorun değil; deneyle fark etmek asıl iş.
  • "Neden?" yerine "Ne değişti?" diye sorun: fener nerede, el nerede, gölge nasıl?
  • Bir seferde tek şeyi değiştirin (yalnız fener yüksekliği, yalnız el uzaklığı); bu, deneylerin temel kuralı.

Bu oyunların zekâyı ya da sınav başarısını artırdığına dair bir iddiamız yok. Işık, gölge ve uzaklık ilişkisini kendi gözüyle görmeye dayanan keyifli deney önerileri.

Yeni oyunlardan haberdar olmak için haber listemize katılabilirsiniz. Gölgeyi zihinde düşünmek isterseniz Akşam Adası'ndaki gölge sorularına bakın.

Haberdar olun

Uygulama Google Play ve App Store'a çıktığında ve yeni yazı ya da PDF eklendiğinde e-postayla haber verelim. İstediğinizi seçin; ikisi ayrı izinlerdir, istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Bilgileriniz yalnızca seçtiğiniz amaçla kullanılır. Aydınlatma metni