
Reels'te bir kez katlayıp bir delik açmıştık. Burada üç katlamalı, daha ince düşünmek isteyen oyunlar var. Kural hep aynı: önce tahmin, sonra açma. Çocuğunuz delikleri nerede ve kaç tane çıkacağını önce kendi söylesin ya da çizsin; kuralı da mümkünse kendisi bulsun.
Başlamadan
- A4 ya da kare kâğıt
- kalem
- delgeç ya da kalem ucu
- makas (yalnızca yetişkin)
Kâğıdı delme ve kesme işini siz yapın; çocuk katlasın, tahmin etsin. Gerekirse kâğıdı katlayıp birkaç kez bastırın ki katlar kaymasın.
İpucu: katlama bir ayna gibi çalışır
Kâğıdı açtığınızda her delik, katlama çizgisine göre aynadaki gibi bir eşini bulur. Bir kez katladıysanız her delik ikilenir; iki kez katladıysanız dörtlenir. Çizgi üzerine denk gelen bir kesik ise ikiye bölünmez, tek parça hâlinde kalır ve açınca iki kat büyüğünü verir. Yönü olan şekillerde (üçgen gibi) aynalı eş de ters yöne bakar.
Oyun 1: iki katlama, bir daire ve bir yarım daire
Kâğıdı soldan sağa katlayın, sonra üstten alta. Katlı kâğıdın üst kenarına (kıvrımlı kenara) yarım daire, içine de küçük bir daire kesin. Açınca ne görürsünüz?

Cevabı göster
Cevap: 6 delik
- Küçük daire iki katlamanın içinde kaldı: dört kat, yani 4 küçük delik (her çeyrekte bir tane).
- Yarım daire katlı (kıvrımlı) kenarda: kâğıt açılınca kıvrımın öbür yanındaki yarısı da ona eşleşir ve tam daire olur. Aynı şey iki yönde de olduğu için kâğıdın yatay orta çizgisinde sağda bir, solda bir tam daire çıkar: 2 büyük delik.
- Toplam 4 + 2 = 6 delik.

Oyun 2: üç katlama
Kâğıdı soldan sağa, sonra üstten alta katlayın. Elinizde bir kare kaldı; şimdi bu kareyi bir köşeden köşeye üçgen olacak biçimde katlayın. Sağ alt tarafa küçük bir daire açın. Kaç delik, nerede?

Cevabı göster
Cevap: 8 delik
- Üç katlama: her katlama delik sayısını ikiye katlar; 2 × 2 × 2 = 8.
- Delik köşegenin üzerinde değil, bir yanında olduğu için kendi eşiyle birleşmez.
- Açınca delikler iki ortalama çizgiye göre simetrik; ayrıca köşegen çizgilere göre de simetrik, yani çepeçevre sekiz delik kâğıdın ortasını çevreler.

Oyun 3: mektup katı, daire ve üçgen
Kâğıdı üç eşit şeride bölüyormuş gibi düşünün. Önce soldaki şeridi içeri, sonra sağdaki şeridi üstüne katlayın (mektubu zarfa koyar gibi). Ortada kalan dar şeride bir daire ve dik bir üçgen kesin. Üçgenin ucu hangi yöne bakacak?

Cevabı göster
Cevap: 3 daire, 3 üçgen
- Üç kat kâğıt var, bu yüzden her şekilden üç tane çıkar.
- Ortadaki şerit olduğu gibi kalır; soldaki ve sağdaki şeritler katlandıkları için aynalı eşlerini verir.
- Üçgenin dik kenarı ortadaki şeritte solda ise, soldaki ve sağdaki şeritlerde dik kenar sağa bakar: yan şeritlerdeki iki üçgen ortadakinin aynası.

Yazdırılabilir alıştırma sayfası
Altı oyunluk bir sayfa hazırladık: her kartta katlama şeması ve açınca ne göreceğinizi çizmeniz için boş bir kare var. Cevaplar ikinci sayfada. Önce kâğıtla deneyip sonra çizebilir, ya da önce çizip kâğıtla sınayabilirsiniz.
Alıştırma sayfasını indir (PDF, A4, 2 sayfa)Çocuğunuzla nasıl oynarsınız?
- Önce söylesin. "Kaç delik çıkacak? Nerelerde?" Yanlış tahmin kötü bir şey değil; açınca fark görmek asıl öğrenme anı.
- Kuralı kendisi bulsun. İki kez katlayınca neden dört delik çıktığını sorun, anlatsın.
- Tersini deneyin. Delikleri çizin, "bunu hangi katlamayla yaparız?" diye sorun.
- Çok zorlanırsa bir katlamaya geri dönün; zorluk kademeli artsın.
Bilim ne diyor?
Katla-del-aç, zihinde katlamayı, çevirmeyi ve aynalamayı gerektirdiği için uzamsal düşünme oyunlarından biri. Uzamsal eğitim çalışmalarını birleştiren bir meta-analiz (217 çalışma, çocuktan yetişkine) bu becerilerin pratikle gelişebildiğini ve etkinin zaman geçse de sürdüğünü bildirdi. Bu, belirli bir oyunun faydasını kanıtlamaz; ayrıca zekâyı ya da okul notunu doğrudan artırdığını göstermez. Biz bunu keyifli bir masa oyunu olarak öneriyoruz.
Kaynak: Uttal ve ark. (2013). The malleability of spatial skills: a meta-analysis of training studies. Psychological Bulletin 139(2). doi:10.1037/a0028446
Yeni oyunlardan haberdar olmak için haber listemize katılabilirsiniz. Kâğıtla ilgili sorulara Kâğıt Adası'ndan göz atabilir, küp açınımı için kâğıttan küp yazısına bakabilirsiniz.
Merak Feneri