Merak Feneri
Araştırma ne buldu?
1998'de yayımlanan klasik bir deney dizisinde araştırmacılar 5. sınıf öğrencileriyle 6 deney yaptı. Çocuklar bir görevi çözdükten sonra ya zekâları ya da çabaları için övüldü; ardından zor bir görevle karşılaştılar.
- Zekâsı için övülen çocuklar, zorlandıktan sonra daha az sebat etti, işten daha az keyif aldı ve daha düşük performans gösterdi.
- Çabası için övülen çocuklar daha çok denedi ve öğrenmeyi daha çok önemsedi.
- Zekâsı övülen çocuklar zekâyı daha çok "sabit, değişmeyen" bir özellik olarak tanımladı.
Kaynak: Mueller & Dweck, 1998 — DOI: 10.1037/0022-3514.75.1.33
Dürüst bir not: laboratuvar deneyi, mucize değil
Bu çalışma övgünün o anki etkisini ölçtü; uzun vadede okul başarısını ölçmedi. Çin'de 9–13 yaşındaki çocuklarla yapılan yakın bir tekrar çalışması, motivasyon ölçümlerinde aynı etkiyi bulamadı (Li & Bates, 2019). Yani tek bir cümle çocuğu değiştirmez.
Yine de denemeye değer, çünkü maliyeti yok: övgüyü çocuğun kontrol edebildiği şeye (dikkat, deneme, yöntem, sabır) yöneltmek, "zorlanınca ne yaparım?" sorusuna her gün küçük bir cevap vermek demek. Konu övgünün olup olmaması değil, neye yapıldığı.
Kaynak: Li & Bates, 2019 — DOI: 10.1037/xge0000669
Bunu demeyin, bunu deyin
Kanaldaki kısa videoda üç örnek vardı; hepsi aşağıda, gerekçeleriyle.
| Bunun yerine | Şunu deneyin | Neden? |
|---|---|---|
| "Çok zekisin!" | "Bu yolu nasıl buldun?" | Yukarıdaki deneyde zekâsı övülen çocuklar zorlandıktan sonra daha az sebat etti (Mueller & Dweck, 1998). Laboratuvar deneyi; tek cümle mucize yaratmaz. |
| "Mükemmel, muhteşem!" | "Renkleri ne güzel ayırmışsın." | Abartılı övgü, özsaygısı düşük çocuklarda zor görev seçmeyi azalttı; özsaygısı yüksek çocuklarda ise artırdı (Brummelman ve ark., 2014). Somut ve ölçülü övgü daha güvenli bir yol. |
| "Sınıfın en iyisi sensin!" | "Geçen haftadan hızlı çözdün." | Samimi ve kıyaslamaya dayanmayan övgü, motivasyona daha çok yarıyor (Henderlong & Lepper, 2002 — derleme). |
| "Sen bir dâhisin!" | "Pes etmedin, başka yol denedin." | Çocuğun kontrol edebildiği şeye (deneme, yöntem, sabır) dikkat çeker. |
Kaynaklar: Mueller & Dweck, 1998 — DOI: 10.1037/0022-3514.75.1.33 · Brummelman ve ark., 2014 — DOI: 10.1177/0956797613514251 · Henderlong & Lepper, 2002 — DOI: 10.1037/0033-2909.128.5.774
12 cümle
12 cümlelik kartı PDF olarak indirin (A4, buzdolabına asılabilir; renkli ya da siyah-beyaz yazdırabilirsiniz). Cümleler aşağıda da var.
- "Bu yolu nasıl buldun?"Bir şeyi çözdüğünde; nasıl düşündüğünü anlatmaya davet eder.
- "Pes etmedin, başka yol denedin."İlk deneme olmadıktan sonra yeniden denediğinde.
- "Dikkatle baktın."Küçük bir ayrıntıyı fark ettiğinde.
- "Yanlıştan sonra yeniden denedin."Hata yaptıktan sonra bırakmadığında.
- "Bunu bana da anlatır mısın?"Yaptığı şeyi açıklamak, onu bir daha düşünmektir.
- "Zorlandın ama devam ettin."Uzun ya da zor bir işi bitirdiğinde.
- "Önce düşündün, sonra seçtin."Acele etmeden karar verdiğinde.
- "Hangi ipucunu fark ettin?"Bir bulmacayı ya da soruyu çözdüğünde.
- "Bir planla başladın."İşe başlamadan önce nasıl yapacağını düşündüğünde.
- "Acele etmedin, kontrol ettin."Bitirdikten sonra bir daha baktığında.
- "Geçen sefere göre daha uzun uğraştın."Kıyası başkasıyla değil, kendi dünkü hâliyle yapın.
- "Yeni bir şey denedin, cesurdun."Bilmediği bir işe kalkıştığında, sonuç ne olursa olsun.
Bu 12 cümle bizim derlememiz; her biri yukarıdaki araştırmanın ana fikrine (zekâyı değil çabayı ve yöntemi övmek) dayanıyor. Cümlelerin tek tek etkisi ayrıca ölçülmedi.
Evde en sık kurduğunuz övgü cümlesi ne? Instagram'da gönderinin altına yazın; en güzellerini derleyip paylaşacağız.
Bu tür düşünme oyunlarını oyunun adalarında da bulabilirsiniz; yeni yazı ve PDF'ler için haber listemize katılabilirsiniz. Diğer yazılar: Günün Fener Sorusu, kanal hakkında.