Merak Feneri
Instagram'daki kitap gönderisinden geliyorsanız hoş geldiniz. Hikâyeyi yalnız okumak yerine çocuğun anlatmasına yer açmak: araştırmalarda buna “diyalojik okuma” deniyor. Aşağıda beş soru, bir küçük döngü ve yazdırılabilir 8 soru kartı var.
Tek ilke: Önce çocuk konuşsun; siz cümlesine bir parça ekleyin.
Araştırma ne diyor?
Diyalojik okuma ilk olarak 1980'lerde 2-3 yaş çocuklarının ebeveynleriyle denendi. Ebeveynler çocuğa sorular sormayı, cevabı genişletmeyi öğrendi. Eğitim alan ailelerin çocukları, dil testlerinde kontrol grubunun ilerisindeydi; araştırmacılar farkı birkaç ay olarak bildirdi.
Sonraki bir meta-analiz (16 çalışma) yöntemin ortak okumaya göre sözcük dağarcığında orta düzeyde bir ek fayda sağladığını buldu. Etki küçük yaşta daha belirgindi; 5-6 yaşta ve risk altındaki çocuklarda azalıyordu.
Sınır: çalışmalar okul öncesinde yapıldı. İlkokul 1'de aynı etkiyi iddia etmiyoruz; yöntemi uyarlıyoruz.
Beş soru
- Tahmin: “Sence şimdi ne olacak?” Sayfayı çevirmeden sorun; sonra kontrol edin: tuttu mu?
- Neden: “O bunu neden yaptı?”
- Sen olsan: “Sen olsan ne yapardın?” Kendi hayatına bağlar.
- Resme bak: “Resimde ne değişmiş?”
- Anlat bakalım: “Hikâyeyi bana anlat.” Kendi cümleleriyle özet.
Doğru cevap aramayın; gerekçe isteyin.
Küçük döngü: cümlesini genişletin
- Sorun. “Bu kuş ne yapıyor?”
- Dinleyin. “Uçuyor.” Doğru-yanlış demeyin; “Evet!” ya da “Hım.”
- Genişletin. “Evet, kırmızı kuş yüksekte uçuyor.”
- İsterseniz tekrarlatın. “Sen de söyler misin?”
Nasıl sığdırılır?
- Az: sayfa başı bir soru yeter; her sayfada sormayın.
- Keyif: sınav gibi olmasın: “Merak ettim, sen ne dersin?”
- Sıra: bir gün siz okuyun, bir gün o: “Bu akşam sen oku.”
Soru kartları (PDF)
PDF'te iki sayfa var: ilk sayfada beş soru ve genişletme döngüsü; ikinci sayfada kesilip kitabın arasına konacak 8 soru kartı. A4'e yazdırın.
Kitap sorusu kartlarını indir (PDF)
Dürüst bir not
Soru türleri diyalojik okuma literatüründen esinleniyor; örnek sorular ve ilkokula uyarlama bizim önerimiz. Kitap sorularının çocuğunuzun zekâsını ya da sınav puanını artırdığını söylemiyoruz; amacımız kitabı sohbete çevirmek.
Whitehurst, G. J., Falco, F. L., Lonigan, C. J., Fischel, J. E., DeBaryshe, B. D., Valdez-Menchaca, M. C. ve Caulfield, M. (1988). Accelerating language development through picture book reading. Developmental Psychology, 24(4), 552–559.
Mol, S. E., Bus, A. G., de Jong, M. T. ve Smeets, D. J. H. (2008). Added value of dialogic parent-child book readings: A meta-analysis. Early Education and Development, 19(1), 7–26. doi:10.1080/10409280701838603
Yeni yazılardan haberdar olmak için haber listemize katılabilirsiniz. Çocuğun neden sorularını beslemek için neden yazımıza da bakabilirsiniz.