Strateji oyunları: XOX, taş çekme ve mangala

Instagram'daki strateji oyunları gönderisinden geliyorsanız hoş geldiniz. Strateji, hamleyi yapmadan önce sonrasını düşünmek: “Ben bunu yaparsam rakip ne yapar?” Aşağıda ne dediğini bilimin, malzemesiz iki oyunu (XOX ve taş çekme), evde mangalayı ve nasıl oynanacağını bulacaksınız; kurallar PDF'te.

Strateji neden?

• Planlama: birkaç hamle ilerisini görmek (“Şuraya koyarsam sıra kimde?”).
• Rakibi okuma: karşıdakinin amacını tahmin etmek (“O ne yapmak istiyor?”).
• Hatadan ders: kaybedince “hangi hamle yanlıştı?” diye bakmak.

BİLSEM tarzı sorularda da benzer bir iş var: bir adım sonrasını zihinde denemek. Bunu bir ilişki olarak söylüyoruz; oyun oynamanın sınavda puan getirdiğini söylemiyoruz.

Bilim ne diyor?

En çok incelenen strateji oyunu satranç. Satranç eğitiminin okul ve bilişsel becerilere etkisini inceleyen bir meta-analiz (24 çalışma) küçük-orta düzeyde bir fayda buldu. Ama yazarlar çalışmaların yöntemini zayıf buldu: çoğunda etkin kontrol grubu yoktu.

Aynı araştırmacıların sonraki bir çalışmasında, 3. ve 4. sınıf öğrencileriyle ve satrançla dama/go gibi bir etkin kontrol grubuyla karşılaştırma yapıldı. Matematik problem çözmede gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmedi.

Malzemesiz iki oyun

XOX

Kâğıt ve kalem yeter. Sırayla X ve O koyulur; yatay, dikey ya da çapraz üçünü yan yana getiren kazanır. Soru: “İlk hamlede ortayı almak neden iyi?” (Orta kare 4 farklı çizginin parçası.)

Taş çekme (15 çöp)

Ortada 15 çöp (ya da fasulye) var. Sırayla 1, 2 ya da 3 çöp alınır; son çöpü alan kazanır. Soru: “Kaç bırakırsam güvendeyim?” Sır 4'lerde saklı; bulmayı çocuğa bırakın.

Sırrı gösterin (ebeveyn için)

Rakibe 4'ün katı kadar çöp bırakan kazanır: rakip kaç alırsa (1, 2 ya da 3) siz toplamı 4'e tamamlarsınız. 15 çöpte ilk oynayan 3 alıp 12 bırakırsa kazanır. Çocuk bunu kendi bulana kadar kademeli ipucu verin: “Elinde 1, 2 ya da 3 çöp kalırsa ne olur?” “4 çöp bırakırsam…?”

Evde mangala

Mangala yoksa yumurta kutusu ve fasulyeyle olur: 12 kuyu (iki sıra 6'şar), iki hazine kabı, her kuyuda 4 fasulye. Kurallar yöreye göre değişir; aşağıdaki basit sürümle başlayın, sonra birlikte değiştirin.

1. Kendi sıranızdan bir kuyu seçin, taşları alın.
2. Saat yönünün tersine her kuyuya bir taş bırakın; kendi hazinenize de bırakın, rakibinkine bırakmayın.
3. Son taş kendi hazinenize düşerse bir hamle daha oynarsınız.
4. Son taş kendi tarafınızda boş bir kuyuya düşerse, karşısındaki kuyunun taşlarını da alırsınız.
5. Son taş rakip tarafta bir kuyuya düşer ve orayı çift sayı yaparsa, o kuyudaki taşlar sizindir.
6. Bir tarafın kuyuları bitince oyun biter; hazinesi çok olan kazanır.

Düşündüren sorular: “Son taş hangi kuyuya düşer?” (hamleden önce tahmin) · “Hangi kuyuyu seçersem bir hamle daha alırım?” · “Rakip şimdi ne oynar?”

Dama

Her hamlede iki yöne bakın: “Taşım yenebilir mi? Ben bir taş yiyebilir miyim?” Dama kurallarını biliyorsanız aynı soruları sorun.

Nasıl oynanır?

• Önce sorun: hamleden sonra “bunu neden seçtin?”
• Bazen siz kaybedin. Kaybetmeyi göstermek de öğretir: “Aa, iyi hamleymiş!”
• 10-15 dakika. Bitmeden bırakın: “Yarın devam edelim.”

Kartlar (PDF)

PDF'te iki sayfa var: XOX ve taş çekme kuralları ile sorular; evde mangala kuralları. A4'e yazdırın.

Strateji oyunları kartını indir (PDF)

Dürüst bir not

Sala, G. ve Gobet, F. (2016). Do the benefits of chess instruction transfer to academic and cognitive skills? A meta-analysis. Educational Research Review, 18, 46–57. doi:10.1016/j.edurev.2016.02.002

Sala, G. ve Gobet, F. (2017). Does chess instruction improve mathematical problem-solving ability? Two experimental studies with an active control group. Learning & Behavior, 45, 414–421.

Yeni yazılardan haberdar olmak için haber listemize katılabilirsiniz. Strateji ve bir adım sonrasını düşünme için Çarşı Adası'na da bakabilirsiniz.