
Günün Fener Sorusu #2'den geldiyseniz hoş geldiniz. Gönderide üç küp yığını vardı ve her birinde en az bir küp, görünen bir küpün altında saklanıyordu. Burada üçünün de adım adım çözümü var. Saklanan küpleri bulmak için tepeden bir kat haritası kullanıyoruz; yazının sonunda da aynı yığınları evde legoyla nasıl kurabileceğinizi anlatıyoruz.
Yöntem: tepeden kat haritası
Küpleri tek tek "bir, iki, üç…" diye saymak, saklananları kaçırmanın en kolay yolu. Bunun yerine yığını tepeden görüyormuş gibi düşünün:
- Yerdeki her kare bir sütundur. Önce zeminde kaç kare olduğuna bakın.
- Her kareye, o sütunda üst üste kaç küp olduğunu yazın. Bir küp havada duramaz: yukarıda bir küp görüyorsanız altı da doludur, alttaki küpü görmeseniz bile.
- Sayıları toplayın. Tek seferde saymaya çalışmayın; sütun sütun gidin.
Haritayı okurken: resimdeki yığına bir köşesinden bakıyoruz. Haritada bu köşe sağ alt köşe; kırmızı okla gösterdik. Resimde size en yakın küp, haritada sağ alttaki kare. Kırmızı "saklı" yazısı, o sütunda görünmeyen küp olduğunu söylüyor.
Bu sorular Merak Feneri'nde üretildi; sınavda çıkmış soru değildir. Önce çocuğunuzla birlikte çözün, sonra perdeyi açın.
1. soru: kaç küp var?

Cevabı göster
Cevap: 7
- Zemin: 2x2, yani dört kare, dört sütun.
- Öndeki sütun (size en yakın) tek katlı: 1. Soldaki ve sağdaki sütunların iki katı da görünüyor: 2 ve 2.
- Arkadaki sütun: yalnız üst yüzü görünüyor ve o yüz ikinci katta. Küp havada duramayacağına göre altında bir küp daha var: 2. Bu alttaki küp, sağındaki ve solundaki sütunların arkasında saklı.
- Toplam: 2 + 2 + 1 + 2 = 7. Gözle 6 küp görünüyor, 1 küp saklı. 6 diyen çocuk saklananı kaçırmış demektir.

2. soru: biraz daha zor

Cevabı göster
Cevap: 9
- Zemin: 3x3, dokuz kare. Üçü boş (resimde açık renkli zemin karelerini görebilirsiniz); altı sütun var.
- Arkadaki duvar: sol arka kenar boyunca üç sütun, hepsi iki katlı: 2 + 2 + 2. En soldakinin iki katı da görünüyor.
- Öndeki küpler: üç sütun, her biri tek katlı: 1 + 1 + 1.
- Saklananlar: duvarın ortadaki ve en arkadaki sütunlarında alttaki küpler, öndeki tek katlı küplerin arkasında kalıyor. Görmüyoruz ama üstlerinde küp olduğuna göre oradalar: 2 küp saklı.
- Toplam: 2 + 2 + 2 + 1 + 1 + 1 = 9. Gözle 7 küp görünüyor; 7 diyen çocuk saklanan iki küpü atlamış olur.

3. soru: en zoru

Cevabı göster
Cevap: 12
- Zemin: 3x3. Sol öndeki iki kare boş; ortadaki kare de boş (orada küp olsaydı üst yüzü öndeki küpün arkasından görünürdü). Altı sütun var.
- Sağ ön kenar (öndeki tek küpten sağ köşeye): 1, 3, 2. Bu üç sütunun yan yüzleri görünüyor; saymak kolay.
- Arka sıra: soldaki tek küp 1; en arkadaki sütun 2 katlı; sağ arkadaki sütun 3 katlı. Bu son ikisinin yalnız üst kısımları görünüyor.
- Saklananlar: en arkadaki sütunun alttaki küpü (1) ve sağ arkadaki üç katlı sütunun alttaki iki küpü (2). Önlerindeki sütunlar onları kapatıyor: 3 küp saklı.
- Toplam: 1 + 2 + 3 + 1 + 3 + 2 = 12. Gözle 9 küp görünüyor; 9 diyen çocuk saklananları atlamış olur.


Çocuğunuz farklı bir sayı bulduysa önce "Nasıl saydın?" diye sorun. Çoğu zaman görünen küpleri doğru sayar, saklananı atlar. "Bu küpün altında ne var?" sorusu genellikle yeter.
Evde: aynı yığını legoyla kurun
Resimdeki yığını elle kurmak, saklanan küpü "görmenin" en kolay yolu. Kare tabanlı her şey olur: 2x2 lego tuğlaları, tahta bloklar, şeker küpleri.
- 12 kadar kare blok ya da lego
- Bir kâğıt ve kalem (isteğe bağlı)
- 10 dakika
- Haritadan kurun. Yukarıdaki haritalardan birini seçin. Masaya 3x3'lük bir alan ayırın; her kareye haritadaki sayı kadar blok koyun.
- Resimdeki gibi bakın. Çocuk, haritadaki kırmızı okun olduğu köşeden, biraz yukarıdan baksın. "Şimdi kaç küp görüyorsun?" diye sorun. Gördüğü sayı ile kurduğunuz sayı arasındaki fark, saklı küpler.
- Saklananı bulun. Hangi küpü göremediğini tahmin etsin, sonra o sütunu söküp baksın.
- Rolleri değiştirin. O bir yığın kursun, siz dokunmadan harita çıkarın. Sonra o sizin haritanızı kontrol etsin.
Zorlaştırın: yalnız haritayı verin, yığını o kursun. Ya da yığını kurun, haritayı çizmeden önce "kaç tane saklı?" diye tahmin ettirin.
Bilim ne diyor?
Uzamsal eğitim üzerine 29 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde, blok gibi elle tutulan malzemeyle yapılan çalışmalar bilgisayarla yapılanlardan daha etkili bulundu. Aynı çalışmada uzamsal eğitimin matematiğe etkisi küçük-orta düzeydeydi ve küçük yaşlarda daha küçüktü. Yani legoyla küp saymak hoş ve faydalı bir pratik; ama tek başına sınav sonucunu değiştireceğini söyleyen bir kanıt yok.
Kaynak: Hawes, Gilligan-Lee & Mix (2022). Effects of spatial training on mathematics performance: A meta-analysis. Developmental Psychology. doi
Sırada ne var?
Küp yığınları Kule Adası'nda: kaç küp sorularından, yığına tepeden ya da tam karşıdan bakınca ne görüneceğine kadar. Kâğıttan kendi küpünüzü yapmak isterseniz kâğıttan küp yazımıza bakın. Yeni sorular için haber listemize katılabilirsiniz.
Merak Feneri