
Instagram'daki "Sıradaki ne?" videosundan geldiyseniz hoş geldiniz. Videoda üç soru vardı, her biri için beş saniye. Burada aynı üç soruyu acele etmeden, adım adım çözüyoruz. Videoyu izlemediyseniz de sorun değil: sorular aşağıda, cevaplar perdenin arkasında. Önce çocuğunuzla birlikte bakın, sonra açın.
Bu tür sorularda asıl iş kuralı söylemek. Cevabı bulmak güzel; ama "Burada kural ne?" sorusuna çocuğun kendi cümlesiyle cevap vermesi daha değerli. Cevabı göstermeden önce bunu sormayı deneyin.
1. soru: Soru işaretine ne gelir?
Şekiller soldan sağa dizilmiş; birinci satır bitince ikinci satırdan devam ediyor.

Cevabı göster
Cevap: 3 (turuncu yıldız)
- Tekrar eden parçayı bulun. Yıldız, kalp, yarım daire… sonra yine yıldız. Üç şekillik bir "vagon" sürekli tekrar ediyor.
- Sayarak devam edin. Yıldız (1), kalp (2), yarım daire (3), yıldız (1), kalp (2), yarım daire (3). Soru işareti yeniden 1. sıraya denk geliyor: yıldız.
- Rengi de kontrol edin. Dizideki yıldızlar hep turuncu. Mavi yıldız (4. şık) şekli doğru ama rengi yanlış; acele edeni yakalayan şık bu.

2. soru: Şekle de sayıya da bakın
Bu kez iki şey birden değişiyor: şeklin kendisi ve kaç tane olduğu.

Cevabı göster
Cevap: 1 (iki üçgen)
- Önce yalnız şekle bakın. Üçgen, altıgen, üçgen, altıgen, üçgen, altıgen… Şekiller sırayla değişiyor. Altıgenden sonra üçgen gelir.
- Sonra yalnız adede bakın. 2, 1, 3, 2, 1, 3… Sayı "iki, bir, üç" diye dönüyor. Son kutuda 3 vardı; sıradaki 2.
- İkisini birleştirin: iki tane üçgen. İki altıgen (2. şık) sayıyı doğru bulup şekli kaçıranın seçeceği şık; üç üçgen (4. şık) ise şekli bulup sayıyı kaçıranın.

Takıldıysa ipucu: "Önce sadece şekillere bak. Şimdi sadece kaç tane olduklarına." İki özelliği ayrı ayrı izlemek, bu sorunun anahtarı.
3. soru (en zoru): Vagon şifresi
Üç vagon yer değiştiriyor. Altlarındaki sayılar bir şifre: her sayı, o vagonun eski sırası. İlk iki satır çözülmüş örnek; üçüncü satırın şifresini bulmamız gerekiyor.

Cevabı göster
Cevap: 1 (3 1 2)
- Örnekten kuralı okuyun. Birinci satırda kare, yarım daire, kalp sırası kalp, yarım daire, kare olmuş. Yeni sıradaki ilk vagon kalp; kalp eskiden 3. sıradaydı, o yüzden altına 3 yazılmış. Şifre 3 2 1 böyle çıkıyor.
- Eski sırayı numaralayın. Soru satırında eski dizi: kalp 1., daire 2., yarım daire 3.
- Yeni sırada her vagonun altına eski numarasını yazın. Yarım daire (eskiden 3.), kalp (eskiden 1.), daire (eskiden 2.). Şifre: 3 1 2.
- Tuzağa dikkat. 2 3 1 şıkkı, sayıları ters yönden okuyanın bulduğu cevap: "kalp yeni dizide 2. yere gitti" diye düşünmek. Oysa kural tersini söylüyor: sayı, vagonun nereden geldiğini gösteriyor.

Bu soruyu zor yapan, iki satırın da aynı şifreyi (3 2 1) göstermesi: çocuk "hep 3 2 1" diye ezberleyebilir. Takıldıysa: "Bu kalp önceki satırda kaçıncıydı?" diye tek bir vagonla başlayın.
Evde oyun: vagon şifresi
Bu oyun için kâğıt kalem bile gerekmiyor. Beş dakika yeter.
- 3 küçük oyuncak
- bir masa
- isterseniz 3 kâğıt parçası ve kalem
- Diz ve adlandır. Üç oyuncağı yan yana dizin. Birlikte sayın: "Ayıcık birinci, araba ikinci, top üçüncü."
- Gözler kapalı. Çocuğunuz gözlerini kaparken iki ya da üç oyuncağın yerini değiştirin.
- Hangisi nereye gitti? Gözlerini açınca sorun: "Hangisi nereye gitti? Top eskiden kaçıncıydı?" Her oyuncağın önüne eski sırasını parmaklarıyla göstersin ya da kâğıda yazıp koysun. İşte vagon şifresi.
- Sıra onda. Bu kez o karıştırsın, siz bulun. Arada bilerek yanlış söyleyin; düzeltmek çocukların en sevdiği kısım.
- Zorlaştırmak isterseniz dördüncü bir oyuncak ekleyin ya da tersini oynayın: siz şifreyi söyleyin ("3 1 2"), o oyuncakları şifreye göre dizsin.
Neden işe yarıyor? Çocuk hem eski diziyi aklında tutuyor hem yeni diziyle karşılaştırıyor. Örüntü ve sıra soruları da tam olarak bunu istiyor: bir kuralı görmek ve adım adım uygulamak. Bu bir oyun, bir sınav provası değil; süre tutmanıza ya da puan vermenize gerek yok.
Çocuğunuzla nasıl konuşabilirsiniz?
- Cevaptan önce kural: "Burada ne tekrar ediyor?" ya da "Neye bakarak seçtin?" diye sorun.
- Yanlış şık da bir şey anlatır. Mavi yıldızı seçtiyse şekli görmüştür, rengi kaçırmıştır. Gördüğü kısmı söyleyin, sonra birlikte eksik olana bakın.
- Doğruysa yolu övün: "Hem şekle hem sayıya baktın" gibi. Neden böyle övdüğümüzü övgü yazısında anlattık.
Bu sorular Merak Feneri'nde, bilgisayarla üretildi; sınavda çıkmış soru değildir.
Bu tür soruların devamı uygulamada iki adada: örüntüler Ritim Adası'nda, vagon şifreleri Tren Adası'nda. Yeni sorular ve çözümlü anlatımlar için haber listemize katılabilirsiniz.
Merak Feneri