
Günün Fener Sorusu #3'te üç döndürme sorusu vardı: sağa çeyrek tur, ters yöne çeyrek tur ve yarım tur. Instagram'dan geldiyseniz cevapları gönderinin son sayfasında görmüşsünüzdür; burada neden doğru olduklarını, bir köşe karesini takip ederek tek tek gösteriyoruz. Önce soruları çocuğunuzla birlikte çözün, sonra perdeyi açın.
Tek kural: Desenin tamamı birlikte döner, kareler tek tek değil. O yüzden her kareyi ayrı düşünmek yerine tek bir köşe karesi seçin ve dönünce nereye gittiğini bulun. Sonra yanındaki kareye bakmak çoğu zaman yeter.
Dönüşleri hatırlamak için
- Sağa (saat yönünde) çeyrek tur: sol alt köşe sol üste, sol üst köşe sağ üste çıkar. Alt kenar sol kenara dikilir.
- Sola (saatin tersine) çeyrek tur: sol üst köşe sol alta iner, sağ üst köşe sol üste gelir.
- Yarım tur: sağ alt köşe sol üste, sağ üst köşe sol alta gider. Üst-alt ve sağ-sol birlikte değişir.
1. soru: sağa çeyrek tur

Cevabı göster
Cevap: 4
- Köşe seçin: sol alttaki yeşil kare. Sağa çeyrek turda sol alt köşe sol üste çıkar.
- Sırayı takip edin: alttaki sıra (yeşil, turuncu, yeşil) sol kenara dikilir: yukarıdan aşağı yeşil, turuncu, yeşil.
- Kalan kareye bakın: ortadaki satırın solundaki tek turuncu kare üst sıraya çıkar ve sol üstteki yeşilin hemen sağına gelir.
- Şıkları eleyin: 2. şık desenin ters yöne çevrilmiş hâli, 3. şık yarım tur çevrilmiş hâli. Yönü yanlış okuyan bunları seçer. 1. şıkta yeşil kare yanlış yerde.

2. soru: ters yöne çeyrek tur
Ok bu kez saatin tersine dönüyor. Desen de büyüdü: 4'e 4.

Cevabı göster
Cevap: 4
- Köşe seçin: sol üstteki mavi kare. Sola çeyrek turda sol üst köşe sol alta iner.
- Yanındakini de alın: onun hemen altındaki mavi kare de alt sıraya iner ve sol alttaki mavinin sağına gelir. Alt sırada yan yana iki mavi olmalı.
- Sağ kenardaki mavi: sağ kenar, sola çeyrek turda üst kenar olur. Bu mavi kare üst sıraya çıkar.
- Turuncular: ortadaki turuncu kareler desenin ortasında kalır, yalnız yönleri değişir. Hepsi 4. şıkta.
- Şıkları eleyin: 3. şık yarım tur, 1. şık ise doğru cevabın baş aşağı (ayna) hâli. 2. şıkta kareler yanlış yerde.

3. soru: yarım tur, en zoru

Cevabı göster
Cevap: 3
- Köşe seçin: sağ alttaki mavi kare ve hemen üstündeki sarı. Yarım turda sağ alt köşe sol üste gider.
- Komşu da ters döner: sarı, mavinin üstündeydi; yarım turda baş aşağı olduğu için artık mavinin altında durur.
- Sağdaki sütun sola geçer ve ters dizilir: yukarıdan aşağı mavi, sarı, mavi, mavi.
- İki sarı: üst yarıdaydılar (2. sıra); yarım turda alt yarıya (3. sıra) inerler. Hepsi 3. şıkta.

Ayna tuzağı: 4. şık
3. sorunun asıl zorluğu 4. şık. O şık desenin döndürülmüş hâli değil, aynadaki hâli: sağ-sol yer değiştirmiş ama üst-alt yerinde kalmış. İlk bakışta çok benziyor; sol kenarda yine mavi kareler, yanında yine iki sarı var.

Köşe yöntemi farkı hemen gösteriyor. Sağ alttaki mavi:
- yarım turda sol üste gider, sarı da altına geçer (3. şık);
- aynada yalnız sola kayar, sol altta kalır, sarı yine üstündedir (4. şık).
Kısaca: yarım turda hem sağ-sol hem üst-alt değişir; aynada yalnız biri. İki sarının yerine bakmak da yeter: yarım turda üst yarıdan alt yarıya inerler, aynada aynı sırada kalırlar. Diğer iki şıktan 1. şık çeyrek tur, 2. şık çeyrek turun ayna hâli.
Evde deneyin: kareli kâğıt ve gerçek bir dönüş
Döndürmeyi kafada yapmak zor gelirse, önce elle yapmak en iyi yol. Beş dakika yeter.
- kareli kâğıt
- iki renk kalem
- makas (isteğe bağlı)
- Çizin. Kâğıda 3'e 3'lük bir kare çizin ve içine 3-4 kareyi iki renkle boyayın. Köşeye küçük bir yıldız koyun; takip edeceğiniz kare o.
- Tahmin edin. Kâğıdı çevirmeden önce sorun: "Sağa çeyrek tur dönersek yıldız nereye gider?" Çocuğunuz parmağıyla göstersin.
- Çevirin. Kâğıdı masada gerçekten çeyrek tur çevirin ve birlikte bakın. Tahmin tuttu mu?
- Aynayı da deneyin. Kareyi makasla kesip kâğıdın arkasını çevirin (ya da gerçek bir aynaya tutun). "Bu da dönmüş gibi mi duruyor, yoksa başka bir şey mi?" Arkasını çevirmek ile masada döndürmek arasındaki farkı eliyle görmek, ayna tuzağını en iyi anlatan şey.
- Sıra onda. Bu kez o desen çizsin, siz tahmin edin. Arada bilerek yanlış tahmin edin; düzeltmek çok eğlenceli.
Çocuğunuz yanlış şık seçtiyse "Bu köşe nereye gitti?" diye sorun ve kâğıdı birlikte çevirip bakın. Cevabı söylemek yerine kâğıdın göstermesine izin vermek, bir sonraki soruda işe yarayan yolu bırakır.
Bilim ne diyor?
Uzamsal beceriler pratikle gelişebiliyor. 217 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde eğitim etkisi orta büyüklükteydi ve kazanım, eğitilmeyen başka uzamsal görevlere de taşındı. Bunun okul başarısına ya da bir sınav sonucuna ne kadar yansıdığı ise kesin değil; burada amaç, birlikte bakmanın keyfi.
Kaynak: Uttal, D. H. ve ark. (2013). The malleability of spatial skills: a meta-analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352–402. doi
Bu sorular Merak Feneri'nde, bilgisayarla üretildi; sınavda çıkmış soru değildir.
Döndürme soruları uygulamada Rüzgâr Adası'nda; ayna soruları ise Göl Adası'nda. Yeni Günün Fener Soruları ve çözümleri için haber listemize katılabilirsiniz.
Merak Feneri