
İki haftanın kapanışında üç zor soru paylaştık: bir sayı dizisi, bir kâğıt katlama ve iki saydam kart. Üçü de yeni ve önceki sorulardan bir basamak daha zor. Instagram'dan geldiyseniz hoş geldiniz; burada her sorunun adım adım çözümünü ve çocuğunuz takıldığında sorabileceğiniz soruları bulacaksınız.
Takılmak bu soruların doğal parçası. Zor soru, birlikte bakmanın en güzel anı. Cevabı göstermeden önce bir tek şunu sorun: "Nereden başlayalım?" Çoğu zaman çocuk ilk adımı kendisi bulur.
1. soru: Sıradaki sayı ne?

Cevabı göster
Cevap: 1 (turuncu 36)
- Farklara bakın. 2'den 6'ya 4, 6'dan 8'e 2, 8'den 14'e 6, 14'ten 22'ye 8. Farklar düzenli değil; demek ki kural "hep şu kadar ekle" değil.
- Önceki sayılara bakın. 2 + 6 = 8. 6 + 8 = 14. 8 + 14 = 22. Her sayı, kendinden önceki iki sayının toplamı.
- Sıradakini bulun: 14 + 22 = 36. Böylece 37'li şıklar (3 ve 4) elenir.
- Rengi unutmayın. Renkler mor, yeşil, turuncu diye dönüyor. 22 yeşildi; sıradaki turuncu. Yeşil 36 (2. şık) sayıyı bulup rengi kaçıranın şıkkı.

Takıldığında ne sorabilirsiniz?
- "8'i, kendinden önceki iki sayıyla yapabilir misin?"
- "Sayıyı bulduk; peki renkler nasıl sıralanıyor?"
Toplamalar bu yaş için büyük gelebilir. Kuralı bulduysa toplamı birlikte, parmakla ya da kâğıtta yapmanız hiç sorun değil.
2. soru: Katla, del, aç!
Kare bir kâğıt önce ortadan, soldan sağa katlanıyor. Sonra kalan şerit bir daha, bu kez sağdan sola katlanıyor. En sonda iki delik açılıyor. Kâğıdı açınca delikler nerede olur?

Cevabı göster
Cevap: 3
- Kaç kat var? İki katlamadan sonra kâğıt 4 kat. Her delik 4 kattan da geçer; iki delik açınca toplam 8 delik çıkar.
- Hangi sıralarda? İki katlama da dikey çizgiden yapıldı; delikler yukarı-aşağı hiç kaymaz. Açınca da yalnız en üst sırada ve alttan ikinci sırada delik olur. 2. ve 4. şıkta başka sıralarda da delik var; ikisi elenir.
- Son katlamayı açın. Delikler ince şeridin, ikinci kat çizgisine bitişik kenarında. Açınca her deliğin eşi çizginin hemen öbür yanına düşer: delikler yan yana ikişer olur.
- İlk katlamayı açın. Bu ikililer ortadaki kat çizgisine göre aynalanır ve kâğıdın sol yarısında da bir ikili çıkar. Her sırada iki ikili, kenarlar boş: 3. şık. 1. şıkta delikler üst sırada ikili değil, kenarlara dağılmış.

Takıldığında ne sorabilirsiniz?
- "Delik açarken kâğıt kaç kattı?"
- "Son katlamayı geri açalım. Bu delik çizginin öbür yanında nereye düşer?"
En iyisi gerçekten denemek: bir kâğıdı aynı şekilde iki kez katlayın, kalemin ucuyla iki delik açın ve açmadan önce birlikte tahmin edin.
3. soru (en zoru): Kart döner, üste biner
İki saydam kart var. Sağdaki kart, okun gösterdiği gibi saat yönünde çeyrek tur dönüyor ve soldaki kartın üstüne konuyor. Üstteki kartın kareleri, alttakileri örtüyor. Sonuç hangisi?

Cevabı göster
Cevap: 1
- Önce yalnız sağdaki kartı döndürün. Bir köşeyle başlayın: sağ üstteki kırmızı, sağa çeyrek turda sağ alt köşeye iner. İkinci sıradaki üç kırmızı ise üçüncü sütunda yukarıdan aşağı dikilir. Dönmüş kartta kırmızılar bir "L" çiziyor.
- Sonra üst üste koyun. Soldaki kartın iki mor karesi tam bu üçüncü sütunun alt kısmında. Kırmızılar onları örter; mor görünmez.
- Açıkta kalanlar: iki turuncu kare. Dönmüş kartta o yerler boş, yani turuncular görünür kalır. Sonuç: iki uçta turuncu, ortada kırmızı L. 1. şık.
- Şıkları eleyin: 2. şıkta sağdaki turuncunun yerinde kırmızı var, 3. şıkta o turuncu hiç yok; ama dönmüş kart o kareyi örtmüyor. 4. şık ise kart hiç döndürülmeden konmuş gibi; mor kareler de açıkta kalmış.

Takıldığında ne sorabilirsiniz?
- "İki işi birden yapmayalım. Önce sadece bu kartı çevirsek kırmızılar nereye gider?"
- "Şimdi üstüne koyunca hangi kareler saklanır, hangileri görünür?"
Bu soru iki adımı üst üste istiyor: döndürmek ve birleştirmek. Adımları ayırmak, en zor kısmı yarıya indirir.
Takıldığında: beş genel ipucu
- "Nereden başlayalım?" İlk adımı çocuk seçsin. Yanlış yerden başlasa da kendi yolu, ezberlenmiş bir yoldan daha çok şey öğretir.
- "Bu soruda neyi fark ettin?" Cevabı bilmese bile bir şey fark etmiştir: renkler dönüyor, kâğıt iki kez katlandı… Fark ettiğini söyleyin ve oradan devam edin.
- Adımları ayırın. Zor soruların çoğu iki kuralı birlikte ister (sayı ve renk, döndürme ve örtme). "Önce sadece sayıya bakalım" demek yeter.
- Elle deneyin. Kâğıt katlayın, kartı kâğıttan kesip çevirin. Elle gördüğünü bir sonraki soruda kafada yapabilir.
- Takılmayı kutlayın. "Bu gerçekten zordu, ama vazgeçmedin" gibi çabayı öven bir cümle, doğru cevaptan daha uzun akılda kalır. Örnekleri övgü yazısında topladık.
Bu sorular birinci sınıf için bilerek zor seçildi. Üçünü de bilemediyse hiç dert etmeyin; kaç tanesini bildiğinden çok, nasıl düşündüğü önemli. Süre tutmayın, puan vermeyin.
Bu sorular Merak Feneri'nde, bilgisayarla üretildi; sınavda çıkmış soru değildir.
Bu üç tür sorunun devamı uygulamada üç adada: sayı dizileri Basamak Adası'nda, kâğıt katlama Kâğıt Adası'nda, saydam kartlar Cam Adası'nda. Yeni sorular ve çözümlü anlatımlar için haber listemize katılabilirsiniz.
Merak Feneri